NGUYỄN ĐẶNG MỪNG

TIẾNG  VỌNG

 



Tôi mồ côi cha lúc lên một, mạ tôi năm  ấy vừa tṛn mười tám tuổi. Cha tôi bị Máy bay của Tây bắn chết khi đang cày trên đồng. Lúc đưa đám cũng bị máy bay ném bom, bà con chạy tán loạn. Mạ tôi không chạy, nằm bên quan tài chồng cho đến sáng hôm sau. Lúc bà con quay lại để tiếp tục đưa cha ra huyệt th́ mạ tôi đă co quắp bất tỉnh v́ lạnh. Người ta gánh mạ về nhà, hai hôm sau đến ngày mở cửa mả mới tỉnh. Cha tôi đêm là du kích, ngày đi cày, đó là nghe  xóm làng kể lại. Khi tôi đủ trí khôn ít khi mạ nhắc về cha. Mỗi năm đến ngày giỗ,  các cô chú sum họp, thường kể về cha tôi như là một nông dân chất phác, hiền lành. Họ bảo tôi giống cha như đúc, nhất là tính thật thà chịu khó. Riêng tôi vẫn nghĩ cha tôi là du kích chống Tây.

 Nhà tôi ở cuối xóm, xóm ở cuối làng. Bên kia cánh đồng nơi những rặng tre buồn buồn ấy là làng ngoại. Căn nhà tranh nhỏ của mạ con tôi như nhà bếp  của người ta, dù vậy cũng ngăn nắp sạch sẽ ấm cúng. Mạ đi làm thuê, cấy lúa hoặc làm cỏ mướn. Năm tôi học lớp nh́ (1), khoảng mười tuổi, mạ nhận ḅ của bác Kha cho tôi chăn vào buổi chiều,  kiếm thêm một mùa bốn thúng lúa, có mùa ḅ béo tốt bác cho thêm một thúng để thưởng. Bác Kha cười bảo thằng cu Đa nhà thím mùa này làm ra lúa lương rồi. Quê tôi gọi đơn vị năm thúng lúa là một lương. Nhà giàu nhất làng cũng chỉ được trăm lương, gọi là giàu lúa trăm.  Mỗi mùa mạ qua nhà bác Kha gánh lúa về , đổ vào cái sập nhỏ, bảo để dành cho tôi mua sắm sách vở đi học. Lúa vàng rộm trong cái thúng tre màu nâu sậm chảy lào rào vào sập. Tôi nằm ngủ trên sập nghe  thơm nức mùi lúa, lan vào cả giấc ngủ. Mùi lúa c̣n theo tôi ra tận cánh đồng buổi chiều, có khi len cả vào lớp học buổi sáng, giúp tôi chăn ḅ siêng năng và học giỏi hơn.  Khi nào nhà hết gạo ăn hay có việc ǵ cần tiền phải bán lúa,  mạ nói với tôi là cho mạ mượn đỡ, đến mùa sẽ trả lại. Mỗi lần thấy sập lúa vơi đi là tôi buồn, có khi khóc. Mạ an ủi; “Con yên tâm, mạ sẽ trả cho con mà. Lúa của con là lúa chữ lúa nghĩa, ai nỡ ăn chữ ăn nghĩa của con. Con nhớ học cho giỏi, mai mốt làm thầy, có xe “bịp bịp” chạy đi dạy như Thầy Nghiêm, lúc đó mạ có chết cũng yên ḷng”.

Thầy Nghiêm đẹp trai lắm, độc thân, mới ra trường sư phạm. Thầy cao ráo trắng trẻo hơn các thầy gốc ở làng vừa đi cày vừa đi dạy. Thầy chạy  chiếc xe Gobel màu lam, đèo sau chiếc cặp da to đùng. Trẻ con chạy theo ngửi mùi khói xăng, hít lấy hít để mùi lạ. Chúng nó bảo mùi khói xăng thơm lắm.  Tôi cũng  theo tụi nhỏ vừa chạy vừa hít mùi xăng  đến trường. Trường năm lớp, tường quét vôi trắng, lợp ngói khang trang,  nằm gần trụ sở xă hướng ra hương lộ. Trụ sở xă có giao thông hào, dây thép gai bao quanh.  Đứng bên  sân trường nh́n qua dây thép gai, những lô cốt có lỗ châu mai đen ng̣m, bí hiểm. Thầy Nghiêm mới đổi về, dạy lớp tôi. Nhà thầy nghe đâu ở trên phố quận.

Làng tôi ở trên tuyến đường  đất đỏ từ các làng biển lên quận lỵ. năm 1964 vùng tôi bắt đầu có tiếng súng từ phía những làng biển.  Với trẻ con đấy là niềm vui.Tiếng liên thanh súng trường th́ nhỏ, tiếng trung liên đại liên lớn hơn, thỉnh thoảng có một tiếng ầm có thể là súng cối hoặc lựu đạn. Tiếng pháo lớn từ quận bắn về phía làng biển, bay ngang không gian làng tôi th́ rùng rợn lắm. Sau khi kéo dài tiếng hú là một tiếng nổ lớn, khói màu tro bốc lên thích mắt. Bọn tôi đứng trên đồi cao nh́n về hướng biển,  bàn tán về những tiếng nổ và những điều thấy được, cho đến khi người lớn gọi mới chạy về nhà.  Có lần chúng tôi  rủ nhau ra tận nơi sau khi   đă xảy ra chiến sự để lượm vỏ đạn. Những vỏ đạn vàng chóe trên cát trắng nhiều vô kể, nhất là những ụ súng đại liên, trung liên. Chúng tôi tranh nhau lượm mỗi đứa hằng chục kư.  Một hôm đang say sưa nhặt vỏ đạn, nghe mùi hôi, chúng tôi phát hiện nhiều xác người  śnh thối vùi nông dưới cát tḥi ḷi chân  tay lên, ruồi nhặng bu đen. Sợ quá,  chúng tôi bỏ chạy một mạch về làng, vất hết vỏ đạn nhặt được. Thẳng Quy bạn tôi bị ba đánh đau quá ôm đít chạy khắp xóm, ba nó cầm roi tre đuổi theo. Tiếng roi vút vút nổi gai ốc. Mạ tôi không đánh,  chỉ nh́n tôi buồn buồn, bảo: “ Con là thóng mắm đầu giàn của mạ. Con nhớ là cha con chết v́ bom đạn”.   Từ đó chúng tôi biết sợ, biết thế nào là chết chóc chiến tranh. Mỗi lần có trận đánh đâu đó, đồng bào lên phố quận mua quan tài, có khi gánh một đoàn hàng chục cái.  Trâu ḅ chết v́ bom ḿn, đạn pháo ngày nào cũng có.

Mạ nhờ bác Kha và mấy chú hàng xóm làm một căn hầm núp đạn cách nhà chừng mươi mét đề pḥng lúc cháy nhà không bị ngộp.  Căn hầm nhỏ đủ để mạ con trú ẩn, cũng là nơi tôi trốn xuống đó đọc sách, học bài từ ánh sáng của cửa hầm. Mùi  ẩm của đất cho tôi cảm giác lạ, như ḿnh được tách ra với thế giới bên trên. Nhiều khi tôi nghĩ đến cậu Khản. Cậu tôi theo du kích, cũng đang ở đâu đó trong một căn hầm bí mật suốt ngày như vậy. Có lần trong đêm cậu về gơ cửa thức tôi dậy, xoa đầu và dặn ḍ mạ đừng cho tôi đi xa, nguy hiểm. Cậu chào mạ con tôi rồi lẩn vào bóng đêm.

Hôm sau có ông cảnh sát  tên Bá đến nhà hỏi mạ: “ Hồi hôm Việt Cộng về em biết không”. Mạ bảo có nghe chó sủa nhưng không biết ǵ. Ông Bá cười,  dặn : “Em không nên liên hệ với Việt  Cộng, có mệnh hệ ǵ anh cũng không cứu nỗi”. Mạ nghiêm mặt bảo lo cho mạ con đủ sống đă đứt hơi rồi,  c̣n đâu mà lo việc khác.  

Ông Bá thường lui tới nhà tôi,  khi th́ cho lính lợp lại mái tranh, khi th́ tặng mạ xấp vải. Ban đầu mạ không nhận, nhưng với sự kiên nhẫn của người đàn ông,  mạ tôi dần dà xiêu ḷng. Ông Bá có nụ cười  dễ mến, trẻ con đứa nào cũng thích, lại hay cùng tụi tôi tát cá, bẫy chim, đôi khi giải thích cho chúng tôi về những hiện tượng khoa học. Chúng tôi c̣n biết ông Bá là bạn cùng lớp với Thầy Nghiêm thời trung học, họ chào nhau lịch sự nhưng không thân thiện mấy.

Một hôm đi chăn ḅ, tôi lân  la đến gần một nhóm người đang làm cỏ lúa  ngồi nghỉ trên bờ ruộng. Các cô các bà trong câu chuyện nhắc đến mạ tôi, họ bảo mạ tôi và ông Bá trước sau cũng lấy nhau. Họ c̣n nói với tôi là coi chừng mất mạ, rằng mạ mà lấy chồng tôi sẽ ra đứng đường, ăn xin.

Trời chiều tháng giêng gió bấc thổi liu riu the thắt, mưa bụi ngược chiều, mặt tôi tê buốt nước mưa và cả nước mắt nữa. Lạnh và đói, buồn, tôi tấm tức khóc. Tay giữ nón , tay cầm roi tre đưa lên quệt nước mắt, tôi  lững thững lùa ḅ về. Đàn ḅ đi vào đường xóm śnh lầy, mùi phân ḅ lẫn với không khí ẩm thấp, nghe thấm thía phận mồ côi. Nghĩ đến ngày mạ đi theo ông Bá, tôi đi chăn ḅ, tối về ngủ một ḿnh trong căn nhà tranh của ḿnh, tôi khóc ̣a lên.

Chạng vạng tối,  sau khi ḅ vô chuồng, tôi  không về nhà ḿnh mà ăn cơm nhà bác Kha.  Tôi vờ chào bác về nhưng lại đi ṿng ra phía nghĩa địa rồi quay về phủ rơm kín,  nằm lại trong chuồng ḅ. Mạ tôi cầm cây đuốc đi t́m khắp xóm, vừa khóc vừa gọi Đa ơi Đa hời.  Tôi nín thinh quyết không ra mặt. Tôi thù mạ tôi lắm. Nghĩ đến ngày "ra đứng đường" rồi  khóc hưng hức, tay nắm chặt, nghiến răng.

Một đêm thao thức, sáng ra tôi nhớ trong chuồng ḅ có một mănh bom nhọn  lượm được hôm qua.  Tôi lấy đâm mạnh vào cây chuối ngập một nửa mảnh bom, mủ chuối ứa ra. Tay tôi run lên nghĩ đó là máu từ chân của ông Bá. Tôi không khóc nữa, nghĩ đến chuyện trả thù.  Tôi lấy bẹ chuối gói mảnh bom lại, chạy về nhà. Mạ ôm chầm tôi khóc. Tôi xô mạ ra, nh́n thẳng vào mắt bà nói lớn: "Mạ đừng đụng vào con, mạ dơ dáy lắm''. Linh tính khiến bà hiểu tôi nói ǵ, hứa sẽ không quan hệ với ông Bá nữa. Tôi bí mật đem cái mảnh bom dấu vào vách lá.

Một thời gian không thấy ông Bá lại nhà.  Tôi yên tâm sáng đi học, trưa về ăn cơm nhà bác Kha, chiều  đi chăn ḅ. Mạ tôi làm cỏ thuê, ăn trưa ở ruộng. Tối về mạ con ôm nhau ngủ. Tôi hạnh phúc lắm, nghĩ rằng ḿnh sẽ có mạ măi hoài, không bao giờ ra đứng đường ăn xin như người ta nói.

 

 

Tiếng súng ngày một gần, có lúc  c̣n nghe tiếng đạn bay veo véo. Những lúc như thế hai mạ con chạy xuống hầm, ban đêm có khi ngủ luôn trong đó. Mạ nói th́ thào vào tai tôi: “Bên tê lại về, lại sắp chiến tranh rồi con ơi”. Rồi mạ khóc thút thít.  Tôi ôm chặt mạ, nghĩ đến người chết nhà cháy như những lần nghe người lớn nói về thời chiến tranh chống Pháp.

Mùa hè đến. Một tuần chúng tôi không được nghe tiếng “bịp bịp” của xe Thầy Nghiêm, không được chạy theo Thầy để được hít mùi xăng đă như ghiền, ḷng cứ buồn nhớ mơ hồ điều ǵ đó.  Làng xóm vừa sập tối là ai ở nhà nấy, đường làng ri rỉ tiếng côn trùng, lập ḷe đom đóm.

Tôi ngồi học bài bên ngọn đèn dầu, mạ ngồi khâu vá hay chải tóc nh́n tôi âu yếm, lúc đó tôi thấy mạ thật đẹp. Đôi mắt mạ to và buồn buồn, có khi chớp chớp lúc soi gương.  Một tối mạ bảo: “Con dạy cho mạ học với, chỉ biết đọc biết viết là được. Hồi nhỏ chiến tranh loạn lạc,  mạ chỉ học được mấy tháng b́nh dân học vụ, chữ nhớ chữ quên, thấy người ta đọc sách báo mà thèm”. Vậy là tôi dạy mạ học vần.  Không ngờ mạ học nhanh thế, mới một tháng đă ghép vần được.  Qua mùa  hè mạ đă biết viết, dù chữ c̣n xiên xẹo.

Ngày khai trường gần đến. Tôi phụ mạ  xay lúa. Mạ ḥ ử ử, giọng nghèn nghẹn  buồn buồn: “ Có mô mà khổ lắm ri, năm ngoái khổ ít năm ni khổ nhiều”. Tôi biết mạ không khổ v́ cơm áo, mạ khổ tâm. Mạ gánh gạo đi bán để sắm áo quần mới và sách vở cho tôi, c̣n mua thêm cho mạ một cuốn Quốc Văn Toàn Thư lớp tư.

Nghe nói năm này Thầy Nghiêm  lên dạy lớp nhất, lớp của tôi. Đám học tṛ áo quần đồng phục đứng hai bên đường chờ xe “bịp bịp” của thầy. Tiếng xe ở vùng quê loang rất xa, cách vài cây số đă nghe thấy. Thường thầy đi qua xóm tôi rất đúng giờ, chúng tôi cứ chờ rồi chạy theo xe Thầy đến trường   là đúng giờ vào lớp. Nhiều khi c̣n ngái ngủ, nghe tiếng xe từ xa là tôi choàng tỉnh, ôm cặp chạy ra đường cũng  kịp.  Hôm nay có tiếng xe lạ, không phải tiếng xe quen thuộc lạch tạch của thầy Nghiêm. Một chiếc xe nhà binh chạy qua xóm, trong bụi mù chúng tôi thấy thầy Nghiêm mặc áo trắng ngồi lẩn vào đám lính đưa tay vẫy vẫy. Chúng tôi chạy theo đến trường.  Thầy xuống xe với mấy cái va li, chiếc xe đạp, đưa tay chào toán lính ngồi trên xe.  Sau khi phủi bụi bám trên áo quần, thầy ra hiệu chúng tôi xách đồ đạc của thầy vào lớp.

Cả lớp vào chỗ yên lặng, thầy chậm răi:

- Xin chào các em. Hôm nay chúng ta bắt đầu một năm học mới, năm học rất quan trọng. Các em phải cố gắng để có đủ sức thi vào trường quận. Nhà các em nghèo, nếu không thi đậu vào trường huyện xem như ở nhà đi cày v́ cha mạ các em không đủ tiền đóng học phí trường tư.  Năm nay thầy ở lại làng với các em v́ đường từ đây về nhà thầy mất an ninh.  Thầy sẽ kèm những em học lực yếu, tṛ nào có điều kiện đến trường vào những thứ bảy chủ nhật, thầy dạy thêm miễn phí.

Cả lớp vỗ tay. Thầy cười rất thân thiện rồi tiếp:

- Thầy ở lại bên trụ sở xă. C̣n việc ăn uống chắc phải nhờ phụ huynh các em. Em nào nhà ít người, có điều kiện giúp thầy nấu cơm tháng…

Có mấy đứa bạn nh́n về phía tôi. Tay tôi run run đưa lên như phản xạ. Cả lớp vỗ tay. Thầy hướng về phía tôi:

- Vậy bây giờ em về nói với mạ trưa và chiều này cho thầy ăn cơm. Mọi chuyện thầy sẽ bàn với mạ sau. Em về đi.

Tôi xách cặp chạy ra khỏi lớp, ḷng hân hoan lắm. Tôi chạy một mạch về nhà.  Ông Bá và mạ tôi đang ngồi tṛ chuyện ở bàn giữa. Tôi thở hổn hển nói lớn: “Mạ đi chợ gấp, trưa nay có thầy đến ăn cơm với nhà ḿnh”.  Ông Bá đứng lên chào mạ và tôi. Tôi không thèm chào trả, nói tiếp: “Nhà không có đàn ông, xin đừng ai đến khi không có tui ở nhà”.  Ông cảnh sát đi rồi tôi c̣n nh́n theo, ḷng căm hận.

Mạ quày quả đi chợ. Tôi không trở lại trường, nằm trên sập khóc lặng lẽ. Mạ về, tôi phụ thổi cơm, nhặt rau, hai mạ con không nói ǵ với nhau. Mạ bày lên bàn một mâm cơm tiêm tất, bảo: “Để thầy ăn riêng, xong mạ con ḿnh ăn sau”. Tôi không trả lời, ra ngơ đứng chờ thầy.

Thầy dừng xe đạp vào nhà, giọng thân mật: “Chào chị và cháu Đa. Sao chỉ có một cái chén, phải dùng chung với nhau cho thân mật. Tôi cám ơn chị đă nhận lời giúp tôi. Tôi sẽ gửi tiền trước cho chị, có trở ngại chi không”. Mạ tôi lí nhí cảm ơn Thầy, “Mời thầy dùng cơm, mạ con tôi ăn sau”. Thầy nhất quyết bảo phải ăn chung mới được.

Mạ ngồi đối diện thầy, tôi ngồi phía trong cùng ăn cơm.  Thầy hỏi thăm công việc, sinh hoạt hằng ngày. Biết tôi buổi chiều đi chăn ḅ thầy bảo: “Em coi chừng đừng đi  lên rú, ḿn nhiều lắm”.

Mấy tháng qua thật mau. Tôi hảnh diện với bạn bè v́ trưa nào thầy cũng đèo tôi về trên xe đạp.Thầy và mạ đă thân mật tự nhiên hơn. Có lúc Thầy cho mạ mượn sách để đọc, giải thích cho mạ những từ mạ chưa hiểu. Thầy khen mạ ngày đọc sách càng nhanh, không c̣n đánh vần nữa. Buổi tối tôi học bài, mạ ngồi đối diện đọc sách. Tối đó mạ lật sách của thầy vừa cho mượn hồi trưa ra đọc. Có lá thư rơi xuống bàn, mạ cầm vội lên, tay run run nhét b́ thư lại trong tập sách. Tôi linh cảm có điều ǵ đó thật xúc động từ mắt mạ. Rồi mạ cúi xuống, hai tay bịt mặt , tóc  phủ lên tập sách, vai run lên như đang khóc. Mạ ngồi như vậy thật lâu,  thở dài bảo: “Con đi ngủ đi, khuya rồi”.

Tôi vào giường, nằm nghiêng giả đ̣ ngủ. Qua bức màn hé tôi quan sát mạ đang gỡ bức thư ra, môi mấp máy đọc, có khi nhíu mày lại. Thư của ông Bá hay thầy Nghiêm mà mắt mạ rạng rỡ thế, lại cười mím môi, gấp thư lại ôm vào ngực.

Mạ nhẹ nhàng vào giường nằm bên tôi. Cả đêm tôi không ngủ được, mạ th́ cứ trở ḿnh, thở dài. Mạ hôn lên trán tôi, nước mắt tôi ứa ra, hoang mang không biết ḿnh khóc v́ thương hay giận mạ.

 

Cuối tháng chạp. Thầy Nghiêm quá giang xe nhà binh về nhà ăn tết. Thầy gửi lại chiếc xe đạp, tôi được dịp xách xe ra đường xóm tập đi. Té lên té xuống mấy lần rồi cũng đi được. Tôi đạp xe ḷng ṿng đường xóm oai lắm, mấy đứa bạn nh́n tḥm thèm. Tụi nó đẩy xe chạy, tôi ngồi trên yên, hai chân để lên sườn xe, miệng làm c̣i tin tin, không phải đạp.

Những bữa cơm không có thầy nhạt nhẽo làm sao. Mạ hỏi ngày nào học lại, tôi thưa mồng bảy tết.

Đêm giao thừa có vài nhà trong làng đốt pháo, tiếp theo là tiếng trung liên từng tràng của dân vệ trong trụ sở xă, những vệt đạn lửa vẽ lên trời thật vui mắt. Xa xa phía làng ngoại cũng có tiếng súng tiểu liên ,  mạ bảo đó là tiếng súng của du kích, họ cũng mừng xuân. Tôi lại nghĩ đến cậu Khản, không chừng chính cậu ấy bắn cũng nên.

Người đầu tiên đến xông đất nhà tôi lại là ông Bá. Ngày tết người ta phải bỏ qua hận thù để cả năm vui vẽ, tôi cũng thế. Tôi lễ phép chào khách, rót nước và lấy mứt ra mời. Ông Bá xoa đầu tôi khen ngoan rồi ĺ x́ cho tôi một phong b́. Tôi đang phân vân th́ mạ bảo: “Đầu năm được ĺ x́ sớm là hên cả năm, con nhận đi ”. Tôi nhận rồi cúi đầu cám ơn.

Tôi lui vườn sau, mở phong b́ ra xem. Tay tôi run lên, không ngờ ông Bá ĺ x́ tới hai trăm đồng, số tiền tương đương mấy thùng lúa, bằngcả mấy tháng tôi đi chăn ḅ. Tờ giấy bạc có h́nh Nguyễn Huệ này tôi chỉ thấy một đôi lần. Tôi ngồi xuống bên gốc chuối suy nghĩ lung lắm. Ông này mua chuộc ḿnh chăng. Đem trả lại th́ tiếc, nhận th́… Tôi nghĩ đến ngày mất mạ, khóc tấm tức,  nh́n lên mấy tổ chim ḍng dọc trên cao, chúng nó bay đâu hết chỉ c̣n những chiếc tổ đ̣ng đưa buồn bạn. Mai rồi ngôi nhà tranh ấm cúng của mạ con tôi cũng hoang vắng buồn như những tổ chim kia, khi mạ tôi theo ông Bá, khi tôi đi ở đợ chăn ḅ hay lên phố quận “đứng đường”. Tôi khóc ̣a lên, cầm phong b́ chạy vào nhà. Tôi để phong b́ lên bàn trước sự ngạc nhiên của mạ và ông Bá rồi chạy nhanh ra ngơ. Tôi cứ chạy về phía làng ngoại tôi, nơi có cậu Khản và bà ngoại, nơi lũy tre mù mù cuối cánh đồng.

Bà ngoại ở một ḿnh trong khu vườn bên bờ sông nhỏ.  Nhà vắng hoe, trên bàn thờ cây nhang c̣n cháy, tàn rụng xuống đầy cả mấy bát nhang. Chắc ngoại thắp nhang cả đêm giao thừa.  Ảnh thờ và bát nhang ông ngoại ở giữa, mặc áo cháo chè bịt khăn đóng, nghe nói ông ngoại là thất phẩm triều đ́nh.  Bên phải ảnh là cậu cả mặc bà ba đen, nghe mạ kể cậu đi Vệ Quốc Đoàn,  mất trước khi đ́nh chiến. Bên trái là ảnh của cậu Ba mặc đồ nhà binh có mang lon chuẩn úy,  mới mất năm ngoái ở đâu trong Nam. Hằng tháng ngoại vẫn lên quận nhận lương tử tuất của cậu Ba, về ghé nhà tôi thường mua nhiều quà bánh cho cháu cưng.  Ngoại chưa có đứa cháu nội nào nên thương quư tôi lắm. Mỗi hè về nhà ngoại tha hồ leo cây hái khế hái ổi. Mấy năm nay làng ngoại hay xảy ra chiến sự giữa quân đội hai bên. Nhà ngoại cháy mấy lần mà ngoại không chết, bà con dựng lại cho ngoại một túp lều đủ để đặt bàn thờ và chiếc giường tre. Mạ không cho tôi về bên ngoại v́ sợ bom đạn, khi nào nhớ con cháu ngoại chống gậy sang thăm.

Tôi kêu lớn ngoại ơi. Có tiếng ngoại vọng lại từ nhà hàng xóm: “Đứa mô đó, thằng Đa phải không”. Tôi đón ngoại đầu ngơ. Ngoại xoa đầu bảo: “ Cha mạ mi, tết nhứt về thăm ngoại là phải.  Tau định mai qua thăm mạ con mi”.Tôi quàng lưng ngoại đi vào nhà, không nói được lời nào, khóc tức tưởi. Tôi kể trong tiếng nấc về chuyện của mạ. Rằng mạ mê ông Bá, rằng mạ… Tôi c̣n bịa ra thêm những chuyện không có để kể khổ với ngoại.

Tôi theo ngoại ngược đường bạn trở về nhà. Ông Bá về lúc nào không hay, mạ vẫn ngồi chỗ cũ bất động, đầu gục xuống bàn. Tôi níu tay ngoại lo sợ một điều mơ hồ quá tầm suy nghĩ của ḿnh. Mạ ngước lên, mắt dàn dụa nước.  Ngoại đến bên quàng vai mạ hỏi “chuyện chi rứa con”. Mạ khóc ̣a lên, ôm ngoại nức nỡ: “Con khổ lắm mạ ơi, có ai hiểu cho con. Mạ quá con côi, bên này hờn bên tê dỗi. Thằng Khản không hiểu con, thằng Đa cũng rứa, hu hu”. Rồi quay qua tôi mạ tiếp: “Chừ con muốn chi mạ chiều, nhưng phải rơ ràng. Mạ không muốn con vô phép với người ta, nhất là ông ủy viên cảnh sát  ở đây. Con c̣n nhỏ, mai mốt lớn lên con sẽ hiểu, sợ lúc đó không c̣n mạ nữa để con xin lỗi”. Tôi đứng trân nh́n mạ,  không hiểu hết câu mạ nói nhưng vẫn tin mạ thành thật với tôi. Tôi nói lớn: “Con xin lỗi mạ. Nhưng nếu mạ thương ông Bá th́ con bỏ nhà đi theo cậu Khản, con sẽ giết ông Bá”. Ngoại hết nh́n mạ lại quay nh́n tôi. Đôi mắt thất thần của ngoại trắng dă, liếc qua liếc lại, nửa như muốn phân xử, nửa như tuyệt vọng. sau này tôi chưa bao giờ thấy một đôi mắt như thế, để hỏi rằng, đôi mắt đó nói chi, hay chỉ  trong hoàn cảnh thời đó mới có những đôi mắt lạ lùng như thế. Đó là đôi mắt cơi âm, lại muốn sống với cơi dương, ḥa giải cho con cho cháu, không cần ai thắng ai thua. Cậu  Ba, cậu Cả , cậu Khản…đứa nào cũng con ngoại.

Những ngày tết qua đi buồn bă. Mạ và tôi ít nói chuyện với nhau. Tôi cứ mong ngóng Thầy Nghiêm, chỉ có Thầy là tất cả.

Bữa cơm đầu xuân với Thầy Nghiêm có gà bóp rau răm, gị heo nấu măng và bánh tét chiên. Mạ có vẻ không khỏe, hơi buồn. Mạ cười gượng gạo, không hồn nhiên như “năm ngoái”. Thầy hỏi tết có chi vui không, mạ bảo buồn. Thầy  hỏi mạ có biết đánh bài tới không, mạ bảo biết mà không ai đánh.  Thầy nói với tôi , “em đi chăn ḅ đi, chút nữa Thầy về”.

Tôi lùa ḅ ra đồng. Đồng lúa th́ con gái dưới nắng chiều xuân rộn ràng như ḷng tôi: Mạ và  Thầy đang nói chuyện đầu xuân. Tôi tưởng tượng ra nhiều câu nói hay của loài người,  mĩm cười với bầy ḅ. Bầy ḅ cũng tỏ ra ngoan với tôi, gặm cỏ.

Nhá nhem tối, tôi cố t́nh về muộn để thầy với mạ nói chuyện. Hai người vui là tôi vui.

Người chào tôi đầu ngơ không phải là thầy Nghiêm mà là ông Bá. Tôi lầm bầm đi vào nhà. Tôi tỏ ra  không thèm ăn uống ǵ, giả đ̣ đau bụng. Tôi trùm mền nghĩ đến điều bất trắc, cho tôi, cho cả mạ. Không khí làng xóm hôm nay nặng nề từ lúc tôi lùa ḅ về, như báo trước với tôi những điều đau xót.

Xóm làng ch́m trong tối tăm, xa xa vọng về từ trường sơn những tiếng bom rùng rùng như sấm đất. Những tháng gần đây thỉnh thoảng  có những trận công đồn vào quận lỵ hay những trụ sở xă. Làng tôi có mấy người chết trận đem xác về. Những tiếng phèn la, tiếng sanh ḥa với tiếng khóc  buồn thê thiết. Chúng tôi thường im lặng đi theo đám âm công lầm lụi gánh quan tài ra nghĩa địa, để đến lúc hạ huyệt ném vào đó nắm đất thay lời tiễn biệt.

Mạ nằm xuống bên tôi hỏi, “Con ăn cháo không mạ nấu cho”. Tôi nằm im như chết. Tôi sẽ chết như cha tôi, như các cậu tôi. Chết như là một dấu chấm hết trong một bài luận văn thầy Nghiêm dạy.

Có tiếng gơ cửa nhẹ. Mạ nhanh nhưng nhẹ nhàng. Trong bóng đêm tôi nghe ngóng cách xử sự của mạ. Tôi nằm im, chờ.  Mạ đi cửa trước ra sân. Tôi nhớ đến mảnh bom được dấu nơi vách lá,  chỉ cần  ṃ vào là có ngay. Tôi nhẹ như mèo, tôi khôn lanh như thằng chăn ḅ. Mảnh bom trong tay tôi lạnh ngắt. Phen này mày phải chết nghe chưa, lăo Bá.

Tôi lẻn ra bằng lối cửa sau, ḅ ṿng ra phía trước, tay cầm chặt mảnh bom. Trời tối đen, tôi định thần nh́n kỷ những thân chuối như h́nh người dang tay lúc lắc, lờ mờ. Có hai người ôm nhau? Tôi căng mắt lên, không, đó chỉ là hai thân chuối. Kiến cắn đau điếng, tôi nghiến răng bất lực nh́n sâu vào bóng đêm. Không nghe tiếng người, chỉ tiếng lào xào của gió thổi qua vườn. Mạ tôi theo ai đi đâu, hay trốn cùng ông Bá nơi bí ẩn nào trong vườn, ngoài xóm.  Hai người đang làm ǵ với nhau.  Tôi muốn kêu lên, la lên thật lớn bớ bà con, hay là khóc to lên cho mạ tôi nghe mà quay về với tôi. Vậy mà tôi vẫn nín thinh. H́nh như ai đó mách bảo tôi, như đôi mắt mờ đục của ngoại, như lời năn nỉ của mạ khiến tôi ḅ trở lại, vào nhà. Tôi tự an ủi, biết đâu mạ hẹn với thầy Nghiêm cũng nên, hay là cậu Khản về giao cho mạ việc ǵ đó bí mật.   Tôi leo lên giường, tay thả lơng mảnh bom, nh́n lên trần nhà âm u đen thẳm. Tôi ấm ức khóc. Tôi đánh đố với chính tiếng nấc của ḿnh, mong manh giữa hy vọng và tuyệt vọng, rồi ngủ thiếp đi.

 Mạ kéo giật tay tôi cùng lúc những tiếng nổ lớn từ hướng trụ sở xă. Ánh chớp hắt vào nhà cùng những tiếng ầm ào liên hồi lẫn trong từng tràng súng máy. Mạ kéo tôi chui xuống hầm. Hai mạ con ôm chặt nhau run rẫy. Mạ nói th́ thào vào tai tôi, “Đúng là họ tấn công trụ sở xă rồi con ơi”. Tôi lo lắng “không biết thầy Nghiêm có sao không”. Mạ lại bảo: “Cả cậu Khản và ông Bá đều là người thân của mạ con ḿnh, lạy ơn trên cho tai qua nạn khỏi”. Tôi nhắm mắt lại tưởng tượng đôi mắt đen to như con gái của cậu Khản, nụ cười dễ mến của ông Bá đang nh́n tôi cười tŕu mến. Lúc này tôi chỉ mong tiếng súng dừng lại như tṛ chơi đánh trận giă, đừng có ai thương vong và mau kết thúc.

Tiếng súng im đi một lúc. Có tiếng người rù ŕ cùng tiếng lách cách của vũ khí chạm vào nhau đi dọc đường xóm về phía cánh đồng. Mạ bảo “họ rút đi rồi đó”.

Bỗng những tiếng hú rùng rợn của pháo từ quận lỵ bắn về, qua cửa hầm,  ánh chớp và những tiếng nổ đính tai dập mạ vào tôi, dập tôi vào mạ.  Mạ ôm chặt tôi, đè tôi xuống bảo “Nằm yên, nhà ḿnh cháy rồi”. Tôi nghe tiếng heo kêu ré lên như bị chọc tiết. Lẫn trong mùi khét có mùi ǵ thơm như cốm rang, chắc sập lúa của tôi cũng đang cháy.

Trời sáng hẳn, qua cửa hầm những đám khói xanh bay chậm, tiếng lách tách từ nhà tôi đang cháy. Tiếng bác Kha kêu lên: “ Mạ con Đa lên đi, yên rồi”. Mạ cùng tôi ḅ lên hầm, không gian như sáng ra hơn v́ nhà tôi chỉ c̣n là đống tro nghi ngút khói. Bác Kha kể: “Nghe nói cả hai bên chết nhiều lắm, hai người bác biết rơ là Thầy Nghiêm và ông Bá đều chết. Có một xác không toàn thây, bà con bảo có thể là xác cậu Khản”.

Mạ tôi quỳ xuống, mắt trợn trừng trắng dă, hai tay quờ quào đàng trước như đang với bắt ǵ đó.

 

 

Bốn mươi mấy năm qua bà con gia nương ai cũng xem mạ tôi là phụ nữ gương mẫu,  thủ tiết thờ chồng nuôi con. Riêng tôi mỗi lần nghĩ đến chuyện cũ là ân hận lắm. Mấy năm lại đây  mạ đau yếu luôn nằm bệnh viện.  Một lần lục tủ mạ t́m hồ sơ bệnh án tôi bắt gặp hai tấm h́nh đă nḥe ố của Thầy Nghiêm và ông Bá. Tôi lặng lẽ đem đi phục hồi rồi lồng kính để vào bên  dưới di ảnh của cha tôi. Ra viện về nhà thấy hai bức ảnh tươi rói đang cười, mạ khóc ̣a sụp xuống lạy. Mạ quỳ như ngày xưa, hai tay cũng chới với bơi về phía trước.

Ngày mạ tôi sắp vĩnh biệt cơi đời, hai tay bà cũng quơ quàng như thế. D́ tôi bảo trước khi ĺa đời con người thường có động tác “bắt bóng”, bàn tay yếu ớt hươ qua lại như vẫy t́m ai đó. Tôi ước mong rằng mạ sẽ gặp  cả ba người ở thế giới bên kia.

 

trang nguyễn đăng mừng

chân trần

art2all.net