NGUYỄN ĐẶNG MỪNG

 

NHỚ RUỘNG NHỚ ĐỒNG

Tặng Quê và Nghé của anh.

Đường xa em có đi về

Cơn mưa lủi thủi thầm th́ ướt nhau

Thương người xưa, nhớ người sau

Câu ḥ mẹ kể úa màu thời gian

Tang t́nh tang, tính t́nh tang

Nhịp chày sương gơ ṃn hàng lệ đau.

 

Trên chuyến tàu chợ rời ga Đà Nẵng, tiếng rao lạ đời của em làm mọi người chú ư: “ Ai đi Nam cho cháu đi với. Cháu làm việc giỏi lắm. Có ngày cháu gánh phân ra đồng được một ngàn điểm ”. Tôi quê ở Quảng Trị, cũng từng gánh tới năm ngàn điểm một ngày lận. Một ngàn điểm đến mùa chia được ba lạng lúa ướt. Tôi mắc cười với tiếng rao của em, đùa:  việc giỏi nhất của em là chi rứa ”. Em cười lỏn lẻn: “ Em được tuyên dương trong phong trào người tốt việc tốt ”. “ việc chi rứa ”. “ Em sáng tạo ra cách tận thu lúa vào mùa gặt năm ngoái, trở thành phong trào “điển h́nh” cho thiếu nhi cả huyện, có giấy khen nữa đó . Tôi ṭ ṃ: “ Kể cho anh nghe được không ”. Em sôi nổi: “ Anh biết không, quê em miền núi ruộng ít. Những mùa gần đây thất lắm. Học sinh tụi em đến mùa gặt phải ra đồng mót lúa. Người đi mót lại được nhiều hơn xă viên, v́ gặt tập thể chẳng ai cần tận thu cho hợp tác. Rứa là tụi em đến những đám lúa người ta không thèm gặt v́ gần như mất trắng, nhặt những chẹn lúa chín mọng lẫn trong đó. Đến khi thấy học sinh thu được nhiều lúa, “ trên” lại “chỉ đạo” phải vô tập thể mót lúa. Rứa là thành một tập thể gọi là “đội học sinh tận thu”. Năm ngoái không có những thửa ruộng mất trắng để chúng em tận thu, phong trào thiếu nhi cũng không c̣n. Sáng nào em cũng đi ra đồng mót lúa, nh́n những nhúm lúa rụng căng mọng mà không biết cách nào tận thu, em suy nghĩ rồi dùng cục đất sét ướt vắt lại, chấm những hột lúa rụng, như người ta chấm muối mè rứa mà, rồi rửa vào trong thau nước. Ngày đầu tiên em đăi được hai kư, vị chi là năm lon gạo. Lúa rụng là lúa tốt mà anh. Em khoe với bạn bè, rồi cũng đến tai thầy hiệu trưởng. Rứa là lại vô tập thể tận thu theo cách mới. Và em được …giấy khen. ” Em cười buồn.

Tàu đến ga Quảng ngăi. Chúng tôi không màng những con gà vàng rộm chào mời v́ túi rỗng. Tôi đem cơm gói trong lá chuối ra ăn và mời em. “ Em có khoai lang khô rồi. Em có thể ăn tới Sài g̣n lận ”. Tôi mời nhiều lần mà em nhất định không ăn cơm. Trời bắt đầu tối. Chuyến tàu mệt mỏi rời ga. Người ta nằm ngồi la liệt, trên vơng dưới sàn xếp như nêm. Em chỉ đứng được một chân, chân c̣n lại đặt tạm trên cái ba lô giữa hai đùi tôi, tay níu lên giá. Khách trên tàu gà gật ngủ. Mỗi người mỗi phận. Tôi lơ mơ nhớ những ngày qua, những tháng qua, những năm qua. Năm năm với bao biến động của thời cuộc, đời tôi lẫn vào trong đó như bọt nước giữa ḍng, khi quay tṛn trôn ốc, khi lờ đờ mỏi mệt, khi lao vút xuống thác ghềnh.


***

Long An Ngày 28 tháng 4 năm 1975.

Ba mạ ơi, con đang ở Long An. Mùa khô rát lắm. Những ruộng lúa ở đây mùa này cũng giống quê ḿnh. Không biết người ta gặt từ bao giờ. Con chỉ thấy cánh đồng trống hoác. Ruộng cũng nứt nẻ như cánh đồng làng ḿnh sau mùa gặt, nhưng đường nứt to hơn, thửa ruộng cũng rộng hơn. Trung đội con đang làm nhiệm vụ giải tỏa con đường đất đỏ như con đường hương lộ 68 ở quê ḿnh. Con chuẩn bị tác chiến đây.

 

Long An Ngày 29 tháng 4 năm 1975.

Cả ngày này tụi con ăn cơm sấy. Nước sông mùa này mặn, chan vào cơm sấy nên không cần muối. Con nghe đài BBC, biết bà con ḿnh trở về làng rồi. Con biết tính ba thích làm giàu, không biết làm ruộng ở quê ḿnh có giàu được không. Ngày xưa ba mạ cũng làm ruộng giỏi mà, lo ǵ. Ruộng làng ḿnh tốt nhất vùng. Ba mà đấu thầu ruộng là nhất, năm nào cũng lăi.

 

Tối 29.4.75

Chúng con vừa bơi qua sông Vàm Cỏ Đông. Sông ǵ mà rộng như biển, gần hai giờ mới qua được, có mấy thằng lính vỡ bè chết trôi. Con thương nhất là mấy thằng bị thương c̣n ở lại bên kia sông.

 

Rạng sáng 30 tháng 4 năm 1975.

Tụi con đói lắm rồi, không biết ăn ǵ đây.

Đơn độc giữa đồng không mông quạnh hiện ra một căn cḥi. Có một bà già đang nấu nồi cơm to. Con ra lệnh cho lính nằm im, không được manh động. Con đến bên bà già, bà không quay lại mà nói : “ chèng đéc ơi, súng nổ dữ quá, tau tưởng tụi bay không về. Cơm chín rồi, kêu mấy đứa vào ăn đi. Có mắm Sặt trong khạp”. Con chẳng biết mắm Sặt là ǵ, có cơm là tốt rồi. Cả trung đội ăn ngon lành.

Trời sáng ra, bà già nhấp nhem hỏi: “ mấy đứa bay không phải là quân giải phóng hả, mà thôi, Ngụy cũng được, miễn c̣n sống sót là tau mừng”. Rứa đó, bà mẹ quê mô cũng tốt, chỉ những đứa con là…Con nhớ bài thơ chép lại trong cuốn nhật kư đă trôi mất trên sông:
 

Đêm cuối năm viết cho Má

               ………

H́nh như cây súng con lạ lắm

Sao nó run lên khi đạn lên ṇng

Tâm hồn nó như tâm hồn con vậy

Một kẻ nằm, kẻ đứng, xót xa không?

 

Trước mặt con những ngọn đồi cát máu

Đêm th́ thầm cùng những nắm xương

Ôi, trái tim con măi tôn thờ má

Đă dạy con hai tiếng yêu thương

 

Từ má lỏng bàn tay con d́u dắt

Con bơ vơ giữa cuộc phù sinh

Ḍng nước nào xa nguồn mà không đục

Sợ một mai con lạc bước chân ḿnh.

                ………..

Nguyễn Dương Quang

 
 

10 giờ ngày 30 tháng 4 năm 1975

Con đang trên đường về Sài g̣n trên chiếc xe tải thương dân sự lấy ở bệnh viện chi khu Bến Lức, có cắm lá cờ Hồng Thập Tự ở trước. Mấy thằng lính của con bị thương rên quá chừng. Thằng âm thoại viên lái, con ngồi một bên như một sĩ quan chưa bại trận. Đến gần Phú Lâm gặp một đơn vị bộ đội, họ đón lại, chỉ lấy bản đồ, địa bàn, khẩu súng col và cho xe tải thương chạy tiếp. Ḥa hợp dân tộc mà!

 

11 giờ ngày 30 tháng 4 năm 1975.

Con vừa đưa hai thằng lính bị thương vào bệnh viện. Tội nghiệp, không biết con cái nhà ai. Lạy trời cho tụi nó tai qua nạn khỏi…

 

***

Tàu lắc lư. Những khuôn mặt mệt mỏi gà gật. Em vẫn giữ thế đứng không đổi, đầu gục xuống gần tôi. Cái gùi tre em mang có vẻ không nặng lắm, chắc chỉ vài bộ áo quần trong đó. Từ lúc gặp chưa thấy em ăn uống ǵ, tôi chạnh ḷng: “Em ngồi xuống đi, chật một chút, không răng mô”. Tôi với lên gỡ tay em, xoay người em lại ngồi lọt giữa ḷng ḿnh, trên cái ba lô đựng quần áo. Em mềm đi, ngoan ngoăn gục lên đùi tôi ngủ. Tàu dừng ở ga nào đó trong đêm. Có vài người ngồi gần xuống tàu. Em ngồi lên bên tôi. Mua cho em ly nước mía, em uống một hơi dài rồi nh́n tôi biết ơn, lấy khoai lang khô ra ăn và mời tôi. Tôi cũng ăn với em cho thân thiện. Trời tờ mờ sáng, tôi gợi chuyện.

– Em đi vậy ba má có biết không ?

Em không trả lời. Sự nhanh nhẩu của em hôm qua không c̣n, thay vào đó là đôi mắt buồn rượi có ngấn nước, đôi mắt của năm năm về trước tôi gặp ở hành lang bệnh viện chợ rẫy:

 

**** 

Tôi bước ra hành lang bệnh viện ḷng đầy hân hoan. Tiếng loa phát thanh đâu đó phát đi phát lại lời tuyên bố đầu hàng của đại tướng Dương Văn Minh. Thế là hết binh đao chết chóc, tôi sẽ học một trường đại học nào đó như từng mơ ước. Đang phấn chấn với những suy tưởng, bỗng có tiếng hét lớn đằng sau, tôi quay lại. Một họng súng chĩa vào người tôi.

– Tên kia, cởi áo quần ra. Giờ này mà c̣n mặc đồ Ngụy, muốn chết hả. Lại c̣n sĩ quan nữa chứ!

Đó là một tay mặc đồ dân sự, có vẻ như dân Sài G̣n, lăm lăm khẩu AK. Tôi luống cuống. Có giọng nói phụ nữ gần tôi:

– Anh cởi đồ ra đi, tôi có đem theo đồ đàn ông đây, lẹ lên.

Tôi lật khật cởi áo, giày. Đang lưỡng lự th́ tay kia hét.

– Cởi luôn cả quần.

Hôm qua bơi qua sông, khi thay đồ không c̣n quần lót nên tôi luống cuống, tay run rẩy cởi nịt…

– Anh lấy cái khăn này quàng vào – Lại một giọng nữ.

Tôi thao tác vụng về đến nỗi tuột cả khăn, may mà tôi đă kịp kéo cái quần dân sự lên. Tay mang AK vơ vội áo quần của tôi cho vào sọt rác gần đó, quay đi. Cái quần rộng quá khổ so với thân h́nh cao một mét sáu ba, nặng bốn mươi hai kư, nên tôi cứ giữ hai tay cho nó khỏi tuột. Tôi nghe tiếng cười nhẹ: ” Cậu lấy nịt nè”, người thiếu phụ đưa cho cái nịt lúc năy đă bị quăng vào sọt rác. Nịt xong tôi mới lí nhí được: “Cám ơn chị”  và hoàn hồn nh́n rơ chị.

Đó là một thiếu phụ trạc dưới ba mươi. Da ngăm, tóc bới cao quư phái, vẫn c̣n chút chân quê trong giọng nói Sài G̣n pha miền Trung vùng Trị Thiên. Đôi mắt to, lông mi dài buồn một nét hoang dại. Bên cạnh là bé gái khoảng sáu bảy tuổi, có nét hao hao giống mẹ. “Cậu mặc áo vào đi”. Chị đưa tôi một cái áo cũng rộng quá khổ, nhờ vậy mà che bớt cái quần thùng th́nh phía dưới.

– Cậu người quê đâu ?

– Dạ Quảng Trị.

– Mấy tuổi rồi ?

– Dạ hăm mốt.

– Đi lính mấy năm rồi ?

– Dạ kể cả ở quân trường là gần ba năm.

– Ba mẹ hiện giờ ở đâu ?

– Em cũng không biết nữa. Đứt liên lạc từ hồi di tản ở Pleiku. Theo đài nói th́ những gia đ́nh quê em đă hồi hương rồi. Em có gửi thư hàng tuần theo địa chỉ ở quê nhưng không biết nhận được không. Tuần này em viết rồi mà chưa gửi được. Những lá thư trong chiếc ba lô rớt mất trên sông hôm qua rồi.

– Cậu ăn cơm với tôi nghe.

Bà soạn cơm trên những tờ báo cũ. Có đủ cơm, canh, đồ xào và một dĩa kho mặn, tươm tất như bữa cơm của gia đ́nh trung lưu. Tôi ngạc nhiên v́ có đủ ba đôi chén đũa, như là đă dự tính có tôi trong đó. Tôi ăn cơm ngon lành.

Hành lang bệnh viện buổi trưa tấp nập người ra kẻ vào, những khuôn mặt hớt hăi thất vọng. Chị b́nh thản:

– Cậu cứ tự nhiên, tôi coi cậu như em. Mấy ngày nay tôi chờ ở đây v́ có tin em tôi bị thương nặng ở miền Tây, có thể chuyển lên đây v́ các quân y viện giải tán hết rồi. Nó là em bên ngoại tôi, cũng người Quảng Trị, ba mẹ kẹt lại bên kia sông Thạch Hăn từ năm bảy hai. Nó bị tổng động viên, học ở Thủ Đức. Tôi thăm nuôi nó suốt chín tháng ở quân trường. Mới ra trường hơn năm nay, đóng quân ở Kiến Ḥa. Chắc không c̣n hy vọng ǵ nữa.

Chị lau nước mắt, đôi mắt ươn ướt đen thăm thẳm, nỗi đau lặn vào trong đó…

Thằng âm thoại viên bước vào giục tôi: “ Đi thiếu úy”. Tôi hoang mang chẳng biết đi đâu. Chị lục xắc tay lấy mấy ngàn đưa cho tôi bảo: “Cậu cầm lấy đi đường, đừng ngại”. “Em c̣n tiền mà”. Chị cười buồn, “tiền người ta lấy hết rồi”. Tôi nhớ ra là tôi chẳng c̣n đồng nào. Hai tháng nay chưa lănh được lương. Chị ghi cho tôi địa chỉ và dặn “Nếu chưa ra được th́ ghé về chị ở tạm nghe”. Tôi cám ơn chào chị, bước vội lên chiếc xe Hồng Thập Tự. Chị nh́n theo, tay vẫy vẫy, mắt chớp nhanh, h́nh như chị khóc.

 

*** 
 

– Anh vô Nam lần mô chưa ?

– Trước giải phóng anh ở trong nớ.

– Em cũng rứa, em ở Sài G̣n. Em muốn hỏi là trong đó ruộng rẫy nhiều không, em muốn đến một nơi có nhiều ruộng rẫy. Nghe người ta kể trong đó heo cũng ăn cơm. Thích hỷ!

– Anh cũng không rơ. Th́ cứ đi rồi biết.

– Anh cho em theo với được không. Em làm thuê cho anh ăn cơm thôi. Lúa nhiều rứa mà em đi mót th́ phải biết…

– Cũng được…

– Là sao, anh nhận chứ!

– Ừ, nhận…(Tôi phân vân thật sự. Chưa biết nơi ḿnh đến thế nào, mấy đứa bạn có giữ lời hứa không, lo thân ḿnh chưa xong mà cưu mang thêm nữa, liệu có …).

Đôi mắt em rạng rỡ. Em lại tíu tít kể về chuyện bạn bè ngoài quê, về những buổi học trong lớp, về những bài học “ chống Mỹ cứu nước ” mà bạn bè em thường chọc là “ thằng Mỹ có cái mũi cao và đôi mắt to như con Quê ”. Hay “ da con Quê đen như thằng Mỹ đen ”. Nói vậy chớ các bạn thương em lắm.

Tôi buột miệng:

– Sao em bỏ đi.

– …

Em lại buồn rười rượi. Tôi nhủ ḷng là từ bây giờ không nhắc chuyện đó nữa. Có điều ǵ đó bí ẩn trong đời em, mà tôi không có quyền tọc mạch.

Chúng tôi xuống ga Long Khánh, đi một đỗi xe nữa th́ đến nông trường Xà Bang. Tôi mang ba lô c̣n em mang gùi, đi bộ khoảng ba cây số mới đến nơi những người bạn đă cho địa chỉ.

Căn nhà tranh bạn bè tôi đă dựng sẵn theo tiêu chuẩn công nhân. Đây là khu rừng già nông trường khai thác để trồng cao su, nơi những người dân quê tôi vào Nam thường gửi phận ở đó. Nông trường đang tuyển người, không cần hộ khẩu, là nơi lư tưởng để chúng tôi, những bạn bè vừa được cho về từ trại cải tạo, chưa có quyền công dân, nhập cư. Chúng tôi “được tha” vào năm 77-78, trở về quê làm ruộng hợp tác, là “đối tượng” của chính quyền nên mọi việc nặng nề, nguy hiểm đều phải xung phong đi đầu như gỡ ḿn, làm thủy lợi. Cực khổ và đói khát không kém hồi ở tù, bạn bè rủ nhau trốn đi Nam rồi hẹn ở đây. Kha, Lộc, cùng tuổi Tỵ với tôi, là bạn thân từ thời trung học, cùng đi lính và cải tạo ở trại Ái Tử. Tụi nó vào đây năm ngoái, gửi thư ra rủ tôi cùng vào. Ba mẹ tôi không cản v́ thấy con ḿnh ở quê khổ quá. Ngày đi mẹ tôi cho năm chỉ vàng rồi dặn: “ Coi như đây là quà cưới vợ ba mạ cho con, từ nay con tự lo liệu. Ba mạ già rồi không thể theo con được, c̣n mồ mả cha ông…” Mẹ tôi khóc. Lại thêm một lần rời xa ṿng tay mẹ. Không vào cuộc chiến tranh như lần trước, mà chạy trốn cái đói nghèo, g̣ bó. Lần này tôi không khóc. Tôi trốn đi vào một đêm mưa lớn, thấy làng xóm nhóe lên trong ánh chớp rồi tắt lịm, đen ng̣m bóng tối sau lưng.

Liên hoan với nhau bằng lít rượu đế, mấy con cá khô. Khật khưỡng say, tôi quên mất là có em đang theo ḿnh. Cuộc nhậu làm thời gian qua mau. Tôi hỏi mấy thằng bạn: “ Con bé đi đâu không thấy ”. Cả mấy đứa đang nháo nhác th́ em xuất hiện với cái gùi đầy lúa chẹn. Em hồ hởi:“ Lúa nhiều quá anh ơi, người ta phí quá, có những chỗ người ta không thèm gặt, lúa lẫn trong cỏ nhiều vô kể ”.

Đêm đó tôi say nằm ngủ như chết. Sáng ra thấy nhà cửa của ḿnh gọn gàng sạch sẽ, nồi cơm c̣n nóng bắc trên mấy cục gạch, có cả dĩa cá khô hấp trong đó. Tôi đói nên ăn sạch, không nghĩ là gạo đâu mà em nấu cơm.

Em trở về với gùi lúa sau lưng, cười lỏn lẻn:

– Lúa nhiều quá anh ơi, nấu cơm ăn xong em lại đi nữa.

– Hôm qua gạo đâu mà em nấu cơm.

– Em mua ở quán, em c̣n mấy ngàn ngoại cho để dành.

Tôi lấy tiền trả lại mà em không nhận, c̣n gửi hết số tiền em có, lấy cớ là đi mót sợ mất.

Sáng hôm sau tôi đi đăng kư làm công nhân nông trường, khai với công an nhà có hai khẩu, tên là Trần Văn Minh và Trần Thị Quê.

Một tuần qua em gom được khoảng năm thùng lúa, tính ra c̣n hơn lương công nhân của tôi, mỗi tháng nghe nói quy ra khoảng hai mươi kư gạo. Em gánh đi bán rồi sắm đủ những vật dụng cần thiết. Cứ thế, tháng lương đầu tiên và phụ cấp của tôi lănh về chưa đụng đến. Hết mót lúa lại đến khoai ḿ. Qua mùa thu hoạch em lại đi làm thuê. Lúc đầu người ta chê em nhỏ, nhưng với khả năng làm việc, sự siêng năng tận tụy của em th́ ai cũng thích. Có nhà trả tiền công cho em như người lớn, đem về đưa tôi không thiếu một đồng.

Mấy tháng sau chúng tôi đă có của ăn của để. Một hôm tôi gọi em lại bảo.

– Hiện giờ anh em ḿnh để dành được mấy ngàn rồi, phần nhiều là công của em. Em có muốn gửi về nhà anh ra bưu điện gửi cho.

– Em đă nói là em chỉ làm cho anh ăn cơm thôi mà. Anh c̣n cho em tiền sắm áo quần nữa. Không có ai cần tiền của em mô. Anh cứ để khi mô đủ tiền th́ sắm năm phân vàng, để dành cưới vợ.

Hai chúng tôi ngầm quy ước là không nhắc đến gia đ́nh em. Lần nào tôi lỡ lời là em lườm mắt hoặc tảng lờ như không nghe thấy.

Mỗi công nhân mới vào được giao phá hai mẫu rừng tre để trồng cao su. Phá rừng tre là công việc nặng nhọc nhất mà tôi từng gặp, dù đă từng kinh qua nhiều công việc lúc c̣n ở trại cải tạo. Có bụi tre phá cả tuần không xong. Tay chân chỗ nào cũng có thương tích bởi gai tre. Tối nào về em cũng nấu nước sôi ḥa muối rửa cho tôi. Một tối em bảo:

– Mai anh cho em đi theo vào rẫy của ḿnh nghe. Em muốn giúp anh phá cho mau xong để khô kịp mà đốt trước khi trời mưa. Em nghe người ta nói rẫy “cháy luộc”(1) khó dọn lắm.

– Bà chị có vẽ rành quá há.

– Em c̣n nghe nhiều chuyện về cách làm rẫy trong ni nữa, khác ngoài ḿnh nhiều lắm. Nào là tỉa đón mưa(2), rẫy mới nên tỉa giống ǵ … Nhiều lắm. Cái ǵ không biết em hỏi thêm.

 

Em theo tôi vào rẫy. Buổi sáng trời c̣n mát. Dọc đường thỉnh thoảng em dừng lại lượm một khúc củ ḿ hay là bẻ một trái bắp c̣n sót lại trên rẫy của ai đó bỏ vào gùi, điều mà chưa bao giờ tôi nghĩ tới. Tôi trêu: “ Từ ngày có em vào đây mấy con chim con sóc nó buồn lắm ”. Em cười khanh khách, nhảy chân sáo và rằng “ Nhưng em là con chim khôn ngoan, biết chọn nơi mà đậu ”. Thỉnh thoảng em có những câu văn vẻ đến kinh ngạc. Đậu có nghĩa là em sẽ bay, tôi buồn bă nghĩ đến ngày đó.

Bụi tre đang phá đường kính cả năm mét. Có lẽ từ ngày khai thiên lập địa chưa ai đụng vào, nhánh gai đan vào nhau chằng chịt như mạng nhện. Với “kinh nghiệm” chặt tre ở quê, cứ chặt xong cây nào là kéo xuống, rồi chặt tiếp. Em la lên “ Không phải mần rứa ” (không phải làm thế). Tôi ngạc nhiên “ rứa mần răng ” (thế làm sao). Em cầm cây rựa khứa vào cây tre làm dấu: “ Em thấy người ta chặt phía trên ni xong, chặt đứt luôn phần dưới, lấy khúc tre ra, cứ rứa chặt dần vô tứ phía, đến lúc c̣n một ít cây ở giữa. Họ để đó chờ gió lớn sẽ ngă ”. Tôi làm theo chỉ dẫn của em, quả thật nhanh hơn nhiều. Em đứng ngoài canh gió. Mỗi lần có gió to em lại la lên, để tôi kịp chui ra. Nghe em kể ở đây có người chui ra không kịp chết kẹt giữa bụi tre. Đến chiều, hai anh em đang ngồi hướng trên gió “ giải lao ”, một ngọn gió lớn ào tới, cả bụi tre vặn ḿnh kẻo kẹt rồi ngă ào. Em reo lên sung sướng: “ C̣n bảy bụi, tuần sau ḿnh phá xong, một tháng nữa mưa là vừa ”. Vậy đó. Tôi tưởng là tôi cưu mang em, ai ngờ em lại giúp tôi nhiều đến vậy.

Một tháng chờ rẫy khô để đốt, tôi ở nhà. Không có việc cứ đi vào đi ra. Lại buồn. Đây là thời gian tự do rảnh rỗi sau năm năm bị kềm kẹp. Chiều nào mấy đứa bạn cũng rủ nhậu, ngâm thơ đến say mèm, tối ngủ không giăng mùng. Sáng nào dậy cũng thấy em đă mắc mùng cho tôi cẩn thận. Cơm mắm để dành trên bếp rồi mới đi làm thuê.

Một sáng thức dậy thấy em ngồi thẩn thờ, mắt đỏ hoe. Tôi hỏi:

– Có chi không Quê.

Im lặng đi một chặp, em nh́n tôi thật buồn rồi nghiêm giọng:

– Anh có thương anh không.

– Răng em hỏi lạ rứa.

– Ngày nào cũng uống rượu, anh có nghĩ đến lúc bệnh hoạn không. Tối qua em đă nói thẳng với anh Lộc và anh Kha rồi. Các anh hứa là từ nay không rủ anh nhậu nữa. Em xin lỗi anh về điều đó. Hồi hôm thấy anh say mặt không đỏ mà tái mét, tay chân lạnh ngắt. Em xức dầu rồi ôm chân anh khóc cả đêm. Em sợ anh chết…

Tôi ôm em vào ḷng, em gục vào ngực tôi khóc nấc thành tiếng. Nước mắt tôi ứa ra. Tám năm rồi, ngày tiễn tôi đi lính mẹ tôi ôm con và cũng khóc như thế. Tôi nghẹn ngào “ Anh xin lỗi em, anh vô tâm quá. Từ nay anh hứa là không nhậu nữa ”.

Ngày hôm sau em đề nghị với tôi là đi mua heo về nuôi. Em nói chi tôi cũng thuận. Tôi đă từng định đi làm thuê mà em không chịu nên ở nhà rảnh, sinh tật. Lộc, tôi và Kha làm chuồng đến chiều th́ xong. Em mang về cặp heo bụ bẫm, nói như reo: Anh Kha ăn khỏe, anh mà thả heo th́ phải biết ” Thằng Lộc chêm vào: “ hắn là nghề “thả heo” mà ”. Biết lỡ lời, cả ba nháy mắt ra hiệu với nhau. Em ngây thơ không để ư đến lời đùa của chúng tôi, đề nghị: “ Bữa ni chúng ta liên hoan khánh thành chuồng heo. Anh coi giùm em nồi thịt đang luộc, em ra quán mua thêm ít gia vị ”. Em mua về thêm một ít thức ăn và một xị rượu đế. Ba đứa tôi ngồi nh́n nhau không b́nh luận ǵ về chai rượu. Uống quen rồi cũng thèm, nhưng cả ba mới hứa hôm qua với em, lẽ nào lại…

Em bưng lên một mâm khá rôm rả, nào thịt luộc, bánh uớt, rau sống…trịnh trọng thưa:

– Mời các anh liên hoan. Cho em xin lỗi về thái độ hôm tê. V́ sợ quá em nói bậy, mong các anh bỏ qua.

Kha bảo: “ Từ nay bà chị cho tụi tui uống mỗi chiều một xị được không ”. Chúng tôi cười vang nhà. Không những tôi mà cả hai đứa bạn coi em như “ bà chị ” thật sự. Mỗi lần nhậu không bao giờ quá chén.

 

***

 

Mùa mưa sắp đến.

Rẫy đốt cháy rừng rực. Tro than theo khói bay lên ngụt trời. Em reo lên trong tiếng nổ lốp bốp “ Rẫy cháy đẹp quá anh ơi, người ta nói rẫy tre khó phá nhưng cháy rất sạch, không bị luộc. Rẫy ni mà tỉa bắp đỏ th́ phải biết ”. Em nói thành thạo như dân bản xứ, có những thuật ngữ tôi chưa nghe lần nào.

Những buổi chiều mây vần vũ, trời thấp và đen đến độ như muốn trút cả trời nước xuống những đám rẫy khô rang nóng bỏng. Em và tôi làm việc quần quật. Vừa dọn rẫy em vừa nói về chuyện trồng tỉa, “ Tối qua em đă mua được mấy chục kư bắp giống đẹp lắm. Chắc không tỉa hết nhưng phải pḥng, người ta nói có khi phải tỉa đến lần thứ ba thứ tư. Ḿnh tỉa một ít bắp nếp luộc ăn anh hỷ ”. “ Tùy bà chị. Bà chị là bí thư, tui chỉ chủ tịch ”. Hai anh em nh́n nhau cười vang, cười nắc nẻ. Em nói trong tiếng cười ngặt nghẽo: “ Có cái gương cho anh soi mặt anh vui lắm ”. Tôi mắc cười với cái mặt của em đen những lọ than, “ Có cái máy h́nh chụp hai anh em ḿnh đang hát bội, để mai mốt làm kỷ niệm ”. Hóa ra mặt hai đứa đen những lọ than mà không biết.

Dọn rẫy xong, chúng tôi tỉa “ đón mưa ”. Bắp tỉa thưa nên mấy ngày đă xong việc. Hai ngày sau trời đổ trận mưa lớn, cả nông trường vui như hội. Những ngày này rảnh rỗi, bà con đi hái nấm về ăn. Lúc này em đă quen biết nhiều, cũng theo bạn bè đi hái nấm. Những tay nấm mối bụ bẫm xào lên nghe thèm uống rượu. Em đi mua rượu, được nửa lít để mừng trời mưa. Em cho chừng nào th́ chúng tôi uống chừng ấy, không dám vượt quá quy định.

Một tháng sau bắp lên xanh mướt, rẫy mới nên ít cỏ. Kha, Lộc và tôi đi nhận cây cao su giống về. Ba đứa tôi cùng một tổ, vàng công với nhau để trồng. Sau năm năm lao động ở trại cải tạo và ở ngoài quê, đây là lần đầu tiên chúng tôi làm chủ được một đứa vài mẫu bắp xen canh với cao su. Ba thằng độc thân nói chuyện trên trời dưới đất, từ văn học, thời sự, chính trị, nhưng rôm rả nhất vẫn là chuyện yêu đương. Những mối t́nh thời học tṛ thơ mộng, những tiểu thư đă lấy chồng. Kha buồn bă với mối t́nh đầu, người yêu của nó đi dạy ở Đông Hà vừa kết hôn với một tay cán bộ văn hóa gần bốn mươi tuổi. Người của tôi nghe nói cùng với gia đ́nh vào đâu ở B́nh Tuy, mất liên lạc từ năm bảy hai. Lộc chỉ thích nói chuyện tục và pha tṛ: “ Đừng trách người ta, con gái nó có th́, như cây bầu cây bí ấy, nụ cái đến th́, te hé ra mà không có nhụy đực sẽ teo lại, tàn úa. Chờ tụi bay chỉ có nước phơi khô. Tau sẽ lấy một o nông dân, không biết chữ càng tốt, để chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa. Quên đi cho khỏe người để c̣n sức mà cày. Cha mạ ḿnh nông dân, ḿnh nông dân, con cháu ḿnh mai mốt cũng nông dân, hạnh phúc tới bốn đời… ha …ha, hoan hô nông dân, hoan hô giai cấp cơ bản... ”  Hắn nhảy tưng tưng, rồi tiếp, “ C̣n thằng Minh th́ khỏi lo rồi, thằng rim rím mà khôn, hắn nuôi con Quê năm sáu năm nữa sẽ thành đôi- vợ- chồng- công- nhân- hạnh- phúc- chuẩn- mực- xă- hội- chủ- nghĩa, hoan hô giai cấp công nhân tiên tiến… C̣n thằng Kha th́ …làm thơ ”, hắn diễn và ngâm, “ Nếu biết rằng em đă lấy chồng, anh về lấy vợ thế là xong - Vợ anh không đẹp bằng em mấy, vẫn có "núi đôi” với một… dẓng…”. Hắn xuống xề một câu vọng cổ rất mùi, hai tay dang ra, mặt đau khổ như kép cải lương thứ thiệt. Tôi nghiêm giọng, “ Đừng nói bậy, con Quê mà nghe được th́ đừng có trách ” Thằng Kha lo lắng, “ Cái miệng mi ăn mắm ăn muối, chuyên nói phét có ngày cũng đi tù rục xương. Mi để “bà chị” giận là tiêu đời nghe con, chiều rượu đâu mà uống ”. Chúng tôi trở về với vài ba tai nấm cho có lệ. Em “lo” hết rồi. Có em đố thằng Lộc dám nói ǵ, tôi biết tỏng là nó sợ em hơn mẹ nó.

Cơm chiều, cả ba cùng ăn. Im lặng. Ậm ừ. Em cười cười v́ hôm nay lại trở về tiêu chuẩn “một xị”. Lúc em đi xới thêm cơm, thằng Lộc nh́n theo, mắt láo liên và cười đểu, “ Con Quê nhổ gị rồi đó, vài năm nữa đẹp phải biết ”. Thằng Kha trừng mắt, “ người quân tử không được nói sau lưng người ta, có ngon lát nữa nói, hay tau nói giùm mi ”, thằng Lộc bỏ đũa xuống, hai tay vái lia lịa. Một xị rượu mới hai tua xoay vần đă hết. Thằng Lộc buồn rầu, “hôm nay cótâm sự” của “Kinh Kha”(hắn nh́n thằng Kha), kính xin bà chị cho tụi này thêm một xị để chia buồn trong t́nh huynh đệ ”. Thằng Kha cười văng cả cơm, “ thèm uống thêm th́ nói đại cho rồi, bày đặt cải lương. Bà chị ơi, nó đang buồn thiệt đó, nó muốn khen người ta mà không dám nói, cho hắn thêm một xị nữa nghe bà chị ”. Thằng Lộc đứng lên, cầm chai xị trước ngực cúi xá em như trong phim kiếm hiệp, đi giật lùi. Em cười, cùng vui lây với chúng tôi. Tôi xin qua tua mấy lần, em tần ngần nh́n như thầm bảo “ anh uống đi kẻo buồn, miễn đừng say là được ”. Ngà ngà say chúng tôi ngâm lại những bài thơ một thời yêu mến. Ngâm thơ ít bị để ư như hát nhạc “vàng”. Em cũng phụ họa vài bài dân ca, làn điệu bài cḥi với giọng Quảng Nam đặc sệt, khi làm chúng tôi xúc động, cũng có khi cười chảy nước mắt:

“Đất Quảng Nam chưa mưa đă thấm

Rượu Hồng Đào chưa nhấm đă say

Đối với ai ơn trọng nghĩa dày

Một hột cơm cũng nhớ,

Một gáo nước đầy cũng chưa quên”.

 

Khi nào hát bài này em cũng nh́n tôi rưng nước mắt. Ngạc nhiên nhất là em c̣n hát được nam ai, nam b́nh, hoặc cao hứng ḥ vài câu ḥ giă gạo giọng Quảng Trị khá chuẩn. Em bảo ngoại hát ḥ hay lắm, em nghe hoài nên thuộc.

 

***

 

Ngày tháng qua nhanh, chúng tôi lấy nương rẫy làm vui. Bắp tốt cao quá đầu người, có cây tới ba trái. Bắp nếp ngắn ngày hơn, đă có bắp tươi để luộc. Buổi sáng em đi làm thuê cho ai đó cũng mang theo gùi, bây giờ cây trồng lên cao mới thấy cái gùi của em lợi hại thế nào. Dân nông trường hầu hết từ vùng đồng bằng Hải Lăng, Triệu Phong Quảng Trị, không có ai mang gùi như em. Họ dùng quang gánh nên khá bất tiện với công việc và địa h́nh ở đây. Chiều về em ghé rẫy bắp, loáng một cái đă đầy cái gùi nặng hơn trọng lượng cơ thể ḿnh, đi thoăn thoắt như con gái sắc tộc Gia Rai.

Em lảy bắp ra xào với nước mắm, tiêu hành, làm một dĩa thật là bắt mồi. Bắp luộc cả nồi sôi sùng sục. Chúng tôi lại lai rai và ăn bắp trừ bữa. Thằng Lộc đùa “ Tính ra một sào bắp nếp của gia đ́nh thằng Minh phải ăn tới ba tháng bắp luộc, khỏi đi chợ”. Em hồn nhiên “ được một tuần thôi, tuần sau bắp già rồi, để khô lợi hơn. Nhà anh Lộc có bắp nếp tỉa muộn, tuần sau qua nhà anh Lộc xin đỡ tốn tiền ”

Mùa thu hoạch thật bận rộn. Trên xà, dưới nhà, ngoài sân vàng một màu bắp. Người và heo cùng ăn bắp. Bắp là quà trời cho nên ai cũng phổng phao ra. Cặp heo lớn trông thấy, dễ chừng trên bốn chục kư.

Buổi chiều thứ bảy, ba đứa tôi ngồi trước sân nói chuyện. H́nh như ai cũng có ư đợi em về. Từ đầu xóm, với cái gùi nặng sau lưng, em đi vững chải, nhịp nhàng, ngực ưỡn ra như một sơn nữ măn khai. Thằng Lộc nói bâng quơ “ ăn bắp mau phát dữ ”. Kha nh́n trời mơ màng hát, “ sơn nữ ơi, làm chi cho đớn đau ḷng trong một thời gian, rồi thương rồi nhớ… ”. Hai mươi sáu tuổi đầu, chúng tôi vẫn c̣n là những thằng trai tân, hồn bồng bềnh, lăng tử khói sương.

 

***

 

1973. Măn khóa ở Thủ Đức, tôi chọn tiểu khu Pleiku v́… bài hát “ c̣n một chút ǵ để nhớ ”. Lên tới đó mới hay thị xă miền núi này không nên thơ như tôi tưởng. Ở vài hôm với phố núi, chưa gặp được em “ má đỏ môi hồng nào ”, tôi phải mang ba lô ra đơn vị.

Tôi nhận một trung đội toàn người sắc tộc, chỉ có thằng âm thoại viên tên Luôn là người kinh. Trung đội đóng quân trong một buôn nhỏ, khoảng năm mươi nóc nhà sàn. Buổi chiều đầu tiên, tôi thắc mắc với Luôn là sao buôn làng chỉ toàn người già và trẻ em. Luôn cười bảo “ lát nữa đi tắm chuẩn úy sẽ biết v́ sao ”. Độ năm giờ chiều tôi theo Luôn xuống suối. Hắn chọn một bụi rậm kéo tôi vào đó, bảo “ phải đừng để cho các cô thấy mới hay ”. Tôi hỏi “ các cô nào ”, “trả lời” tôi là một toán sơn nữ độ hai chục cô, ngực trần, mang gùi theo đường ṃn xuống suối. Dưới nắng chiều, những đôi ngực rắn chắc màu cua đồng rung rinh theo nhịp đi. Tôi lặng người với vẻ đẹp hoang sơ đầy ấn tượng. Lần đầu tiên tôi thấy ngực thiếu nữ. Họ tắm hồn nhiên, trần truồng với chỉ một tay, tay c̣n lại bụm chặt “chỗ ấy”. Tôi nằm sấp xuống trên lá mục, kiến vàng cắn đau điếng. Rùng ḿnh, xa xót trở thành “đàn ông”. Thằng Luôn cười rất đểu. Chiều đó tôi không tắm suối, theo thằng Luôn về buôn, đêm trằn trọc không ngủ.

Tinh sương. Nghe tiếng chày, tiếng cười rúc rích, trong ánh sáng tờ mờ, tôi định thần nh́n ra sân: các sơn nữ ngực trần đang giă gạo. Họ cũng giă chày tay như quê tôi, nhưng thế đứng rất lạ: Hai chân chụm lại, khi vung chày lên xuống, đôi vú cũng bật theo, mông tṛn lẳn trong những chiếc váy hoa, nhấp nhô, khêu gợi.

Tôi lân la làm quen, tưởng ḿnh là người “khai phá”. Các cô cứ cười khúc khích, tay bụm miệng. Tôi tức cười nhớ chuyện chiều hôm qua dưới suối, bàn tay các cô lợi hại thật, chỉ cần bụm lại là xong chuyện. Một cô nói tiếng kinh lơ lớ, như muốn cho mọi người cùng nghe “ Hồi hôm kiến vàng cắn có đau không chuẩn úy ”, các cô cười rộ lên. Hóa ra chuyện “bí mật” của tôi và Luôn các cô đă biết tỏng. Những ngày sau đó tôi không dám đi ŕnh các cô tắm nữa. (Sau này mấy người lính sắc tộc cho biết là các cô biết mấy ông người kinh hay ŕnh, nên treo ổ kiến vàng ở bụi cây bên bờ suối).

Buổi sáng chúng tôi rút quân đi, các sơn nữ không c̣n cười rúc rích, chỉ nh́n theo, buồn. Những đôi mắt hoang dại ám ảnh tôi măi những ngày sau đó.

 

***

 

Mới bảy tám tháng mà trông em khác hẳn. Em hay nhờ tôi đo chiều cao hằng tháng, lấy cái thước để trên đầu em rồi làm dấu vào cột nhà. Em reo lên “ Em cao thêm được năm phân rồi, vài năm nữa sẽ cao bằng anh cho coi ”. Tôi đùa, “ cao bằng thằng “c̣i” mần chi, phải cao hơn anh mới đẹp ”. Em nũng nịu “ không cần đẹp, chỉ cần thấp hơn anh một chút ”. 

Một sáng dậy, không thấy em đi làm mà ngồi khóc. Tôi bối rối tưởng ḿnh làm ǵ để em buồn, hỏi: “ chuyện chi rứa Quê ”. Em nói trong tiếng nấc, “ em bị bệnh rồi, nặng lắm ”. Tôi luống cuống, “ bệnh chi nói cho biết để c̣n lo liệu chớ ”. Em ngước nh́n tôi, mắt nḥe nước, ngập ngừng “ máu ra nhiều lắm, chắc em chết. Em thức cả đêm, không dám gọi anh. Có lúc sợ quá, em mê đi, thấy ai đó về rủ em đi theo ngoại. Em chết rồi ai nấu cơm cho anh, ai giăng mùng lúc anh say rượu, heo đói ai cho ăn...c̣n cả mẫu rẫy chưa làm cỏ xong… ”. Tôi hiểu ra, vừa tức cười vừa thương em đến xót xa. Tôi làm mặt b́nh thản, nghiêm nghị “ anh biết rồi, em không có bệnh chi hết. Con gái lớn lên ai cũng rứa, anh đọc sách biết rằng đó là kinh nguyệt. Để anh đi mua ít vải mùng về, em băng vài bữa là hết. Đừng lo ”. Đoạn tôi chạy ù ra cửa hàng mua cho em mét vải mùng. Bản năng phái nữ giúp em làm những việc c̣n lại, tôi không phải chỉ dẫn thêm. Mà tôi có biết ǵ ngoài những điều trong cuốn “ tuổi dậy th́ ” đọc từ hồi học lớp đệ tứ.

Những cơn mưa cuối mùa ầm ào trút nước. Hai vụ mùa bội thu bắp lúa đầy nhà mà giá bán rẻ mạt. Em tiếc không bán nên nhà không c̣n chỗ chứa. “Pḥng” của em che bằng thân tre đập dập, chất đầy lúa. Bắp treo kín xà nhà. Chỉ c̣n duy nhất bộ phản của tôi là nơi vừa dọn ăn, tiếp bạn và ngủ. Tôi ái ngại về chỗ ngủ của em. Trong bữa cơm tối, em nói tỉnh bơ: “ Bộ phản c̣n rộng, em ngủ ngoài này cũng được. Mai ḿnh kêu người bán heo, mở rộng chuồng rồi mua ba cặp heo về nuôi. Để bắp nuôi heo lợi gấp đôi. C̣n lúa ra tết mới bán. Được không anh?.. ”.Tôi ngậm ngừ: “ cái chi cũng được, riêng chuyện anh em ngủ chung th́…kỳ quá. Hay là anh treo vơng ngủ trước hiên… cho mát ”. Em có vẻ không vui, nói “tùy anh”.

Cơn mưa vẫn không dứt. Trước hiên mưa tạt chưa thể treo vơng. Tôi bảo “ em ngủ đi, anh sẽ ngồi đọc sách đến sáng, mai chủ nhật ngủ bù cũng được ”. Em bối rối như muốn nói điều ǵ đó, nh́n tôi ngập ngừng rồi lại thôi. Tôi nhẹ nhàng “ Em định nói chi phải không. Anh coi em như em gái, có chi cứ nói ”. Trầm ngâm một chút, rồi em nói, giọng run và nhỏ: “ Tuần sau là đúng một năm giỗ ngoại, anh cho em làm mâm cơm cúng ngoại nghe ”. Tôi nghiêm giọng “ Nhà này của em một nửa. Không những em có quyền cúng giỗ mà phải lập bàn thờ ngoại. Em nên kể với anh về gia đ́nh. Đă kết nghĩa anh em th́ phải chia sẻ buồn vui với nhau chớ, phải không ”. Em xúc động thút thít khóc, quay đi lấy mấy chén chè đậu nấu sẵn đặt lên phản: “ Câu chuyện dài, có thể đêm nay anh em ḿnh không ngủ. Anh ăn chè đi, em sẽ kể… ”

– Lúc gặp ở trên tàu, em mường tượng như đă từng gặp anh mô đó. Linh cảm mách với em rằng anh là người tốt. Sau đó biết thêm anh Lộc và anh Kha, và biết rằng các anh từng là lính Ngụy. Năm năm đi học ở quê, ngày nào cũng có nhắc đến Mỹ Ngụy, Những phim ảnh chúng em xem thấy ông Ngụy nào cũng ác. Em cũng căm thù mẹ em v́ từng cộng tác với Mỹ, đẻ ra em mang ḍng máu của kẻ thù, vứt em lại cho ngoại rồi vượt biên. Ngày nào đi học em cũng bị bạn bè chọc ghẹo là con lai. Mấy lần em định tự tử nhưng nghĩ đến ngoại nên không đành. Ngoại biết suy nghĩ của em, một đêm mưa như thế này, em nằm bên nghe ngoại kể, giọng Quảng Trị của anh: Mẹ em là con út của ngoại, con khác cha với các cậu. Ông ngoại mất lúc bà bốn mươi tuổi. Thời đó chiến tranh loạn lạc. Cậu Hai và cậu Ba đều đi du kích. Thời hai cậu c̣n hoạt động nằm vùng, ngoại khổ cực trăm bề. Trong một lần lính Tây tràn qua làng bắt ngoại đi v́ có liên hệ với Việt Minh. Mặc dầu đă trên bốn mươi ngoại vẫn c̣n nhan sắc, được ông đội người gốc Ấn bảo lănh làm vợ, rồi sinh ra mẹ em. Nhớ quê ở huyện Quế Sơn, ngoại đặt tên mẹ là Ân thị Quế, (có lẽ hàm ư là con của người Ấn, làm chi có họ Ân, phải không anh!). Ngoại kể là năm 1954 ông người Ấn (tức ông ngoại ruột em) về Pháp, hằng tháng vẫn gửi tiền về cho ngoại, đến năm 1960 th́ mất liên lạc. Hồi đó ngoại và mẹ ở Sài G̣n, Có lẽ lúc đó mẹ cũng bằng tuổi em bây chừ. Mẹ em học trường Tây đến năm 1961 chuyển qua chương tŕnh Việt, đậu tú tài năm 1964, nói thông thạo cả tiếng Anh lẫn tiếng Pháp. Rồi mẹ được tuyển dụng làm nhân viên ǵ đó trong ṭa đại sứ Mỹ. Năm 1967 em ra đời. Ít khi mẹ nhắc đến ba em. Có lần em hỏi th́ mẹ nói cha em chết rồi. Em gần ngoại hơn mẹ.

Em c̣n nhớ là hồi đó gia đ́nh em ở trong một chung cư, phần nhiều là người nước ngoài. Một hôm trước hành lang thấy người ta chất đầy va li, người nào cũng có vẻ lo lắng. Buổi sáng mẹ bảo đi gặp cậu Khang đang nằm bệnh viện. Cậu Khang thương em lắm, mỗi lần đến thăm hay hôn em và bảo: con gái của ba ngoan, mẹ chỉ cười và nh́n đi chỗ khác. Nghe nói cậu đang là sinh viên th́ bị tổng động viên đi sĩ quan ǵ đó. Ngoại nhận cậu làm con nuôi chứ không bà con chi cả. Hôm đó không gặp cậu Khang, mẹ đưa em về nhà cho ngoại, tối đó mẹ không về. Ngày hôm sau bộ đội đến tiếp quản, hẹn trong ba ngày mọi người phải rời khỏi chung cư, lư do đây là khu quân sự. Ngày thứ ba mẹ vẫn không về. Ngoại khóc quá chừng. Hai bà cháu bơ vơ giữa thành phố, ở tạm trên hiên nhà người ta gần một tháng rồi về lại Quế Sơn. Đến chừ em cũng chẳng biết mẹ đi mô. Cậu Hai nói là mẹ đi theo địch…

Lần đầu em gặp cậu Hai vào ngày giỗ ông ngoại cuối năm 1975. Cậu mang cái xắc màu đỏ, đi xe đạp, có cái đèn pin và cái đài ṭn ten bên hông. Ngoại và em đă lo mâm cỗ từ đầu hôm. Ngoại đứng chắp tay chờ cậu làm lễ. Cậu chỉ thắp nhang rồi nh́n bà cháu từ đầu đến chân, ra dắt xe đi không chào hỏi. Năm ngoái cậu lại về, nhân ngày giỗ cậu Ba. Trong câu chuyện với ngoại, em nghe cậu nói: “ Sổ liệt sĩ của chú ba tôi đă trả lại cho bên thương binh xă hội, bà không có quyền hưởng. Bà và con Quế làm ǵ ở huyện này ai cũng biết. C̣n từ nay bà cũng không có quyền cúng giỗ cha tôi nữa ”. Cậu quày quả bỏ đi, nh́n em với ngoại như kẻ thù. Mâm cơm không ai ăn. Ngoại quỵ xuống, đôi mắt trắng dă rồi tắt thở. Em ôm ngoại cả đêm, càng lúc ngoại càng lạnh. Chôn ngoại xong em như người điên, tối mang chiếu vào mộ ngủ với ngoại. Gần một tuần đêm nào cũng nằm bên mộ, em mộng thấy ngoại hiện về bảo “ Quê ơi, ngoại về Quảng Trị với tổ tiên rồi, không c̣n ở đây nữa. Cháu đừng ngủ đây mà bệnh. Cháu đi vào phía Nam đi, trong đó ruộng rẫy nhiều lắm, cháu giỏi giang tốt bụng thế nào cũng có người giúp đỡ ”. Thế là em về nhà lấy một ít khoai khô, mấy bộ áo quần, mấy ngàn ngoại để lại bỏ vào gùi rồi lên tàu. Em biết thế nào lời ngoại cũng linh thiêng, cho nên em gặp anh.

– Ngoại có kể là quê làng mô ngoài đó không.

– Ngoại không nói rơ, chỉ biết làng ngoại ở bên một khúc sông rất đẹp. Lớn lên trong tiếng ḥ thương hồ hằng đêm năo nuột. Mười sáu tuổi ngoại đẹp như trăng. Những mái chèo ngừng nhịp, xao xuyến mỗi lần ngang khúc sông lóng lánh nụ cười o Nhan (tên của ngoại). Ông quan nhà Nguyễn hào hoa trong một lần ra thăm Quảng Trị bằng đường sông, ngang bến nhà ngoại, neo thuyền rồi tổ chức mấy đêm liền ḥ đối đáp trên sông. Ông quan ba mươi tuổi phải ḷng người đẹp ḥ hay nhất làng. Ngoại từ biệt bến sông thời thơ ấu theo ông quan vào Huế làm vợ lẽ. Năm 1945 ngoại theo chồng và hai con về Quảng Nam, ông ngoại mất vào năm đó.


 

Mẹ tôi năm nào cũng giỗ d́ tôi. Mỗi lần đốt nhang bà khấn: “ Chị ơi sống khôn thác thiêng, về đây với ông bà tổ tiên. Ngày này chị bỏ nhà đi, em không biết chị c̣n sống hay đă chết. Hồi đó em c̣n nhỏ nhưng luôn hănh diện về chị. Chị đẹp người đẹp nết, ḥ hay nhất vùng. Từ ngày chị đi em không dám ra bến. Nhớ dáng lưng ong trong chiếc áo nối(3) vải đà trong buổi chiều chị bước xuống thuyền quan là em khóc ngất. Mỗi lần nghe ai đó ḥ trên sông là em bịt tai lại, vừa giận chị lại thương cho kiếp hồng nhan. Mạ không cho em theo trai bạn ḥ đối đáp như chị. Năm em mười sáu tuổi, mạ gả chồng làng bên để c̣n lo mồ mả nhà ḿnh. Nhà cửa chiến tranh cháy hết, cha mạ cũng qua đời rồi. Bến nước chị hay ngồi nh́n sông vẫn thế. Em có lập am thờ chị ngay bến nước ngày xưa. Chị về đi, hương hồn cha mạ đang chờ. ”

 

Đêm rờn rợn. Gió nơi nào cũng như nhau. Đêm nơi nào cũng như nhau, ếch nhái kêu cũng thế. Cũng buồn thê thiết như bài thơ Đường của Bà Huyện Thanh Quan, lao lung như tiếng Nam Ai của Huyền Trân công chúa, “nước non ngàn dặm ra đi…”, cũng xa, gần như EM và TÔI. Đầu em nghiêng xuống, chao đi trong ánh đèn dầu. Hồn tôi nghiêng xuống, gần em hơn. Trời th́ cứ gầm rú. Tôi th́ chao đảo như ngọn đèn, chợt lóa lên rồi chực tắt. Ngoại ơi, d́ ơi, chị Quế ơi, Quê ơi. Bản đồ đất nước ḿnh cong như đứa con gái kḥm lưng gánh câu ḥ chạy dọc đường Cái Quan. Có ai xuôi vạn lư. Có ai về với nhau. Câu hát bài cḥi ơi! Câu ḥ “ân t́nh”, “đâm bắt” ơi! Em cứ khóc đi. Tôi cứ khóc đi, cho thỏa. Ngoại dẫn em về cho tôi theo tiếng ḥ da diết, “ đi mô cho thiếp theo cùng, đói no thiếp chịu lạnh lùng thiếp theo ”.


 

Nguyễn đặng Mừng

Sài g̣n đêm 25.10.2007


___________

 

(1)Rẫy cháy luộc: Phá rẫy xong phải phơi nắng đủ khô mới đốt. Nếu đốt sớm hơn cây sẽ không cháy hết, rất khó dọn.

 

(2)Tỉa đón mưa: Rẫy đốt xong mà trời sắp mưa, tỉa hạt trên đất khô chờ mưa xuống, mầm hạt sẽ lên nhanh, cỏ không kịp chụp.

 

(3) áo nối: Thời đó chưa có vải in hoa, phụ nữ thường mặc áo nối hai màu cho đẹp, thường là màu đen và đà.

 

   

trang nguyễn đăng mừng

chân trần

art2all.net