Trần Ngọc Bảo

AI ĐẶT HÀNG CẢ CHUYẾN XE PHÂN THẾ NÀY

Thiền sư Ajahn Brahm

ĐÁ QUÍ

Cách đây một vài năm, ở một trường kinh doanh ở Mỹ, một vị giáo sư đã giảng cho một sinh viên cao học về kinh tế xã hội học một bài học khá độc đáo. Mở đầu giờ dạy, giáo sư không hề giải thích mình sắp sửa làm gì mà chỉ lấy từ dưới bàn lên một cái lọ và cẩn thận đặt trên bàn. Rồi giáo sư lôi từ dưới bàn một túi nhỏ đựng nhiều viên đá, và lần lượt bỏ vào trong lọ cho đến khi không bỏ thêm viên nào vào được nữa. Vị giáo sư hỏi sinh viên, “Chiếc lọ đầy chưa?”

Sinh viên trả lời: “Dạ đầy rồi.”

Vị giáo sư mỉm cười. Từ dưới hộc bàn ông lôi ra một cái túi thứ hai chứa đầy những hòn sỏi nhỏ. Vừa bỏ từng hòn sỏi nhỏ vào, giáo sư vừa lắc cái lọ và quả là các hòn sỏi có thể lách vào những khoảng trống giữa các viên đá lớn.  Giáo sư hỏi sinh viên lần nữa: “Lọ đầy chưa?”

“Dạ chưa.” Sinh viên trả lời. Lần này họ đã cẩn thận hơn rồi.

Tất nhiên là họ nói đúng, vì giáo sư lại lôi từ trong hộc bàn một túi thứ ba chứa đầy cát. Vị giáo sư lại đổ cát vào lọ, vừa đổ vừa lắc, và cát lọt vào khoảng trống giữa đá và sỏi. Giáo sư lại hỏi: “Lọ đầy chưa?”

“Hình như chưa ạ!” sinh viên trả lời.

Giáo sư mỉm cười và lấy ra một bình nước, đổ vào lọ đã đầy đá, sỏi và cát. Khi lọ đã đầy, giáo sư đặt bình nước xuống và hỏi:

“Vậy thì các anh chị rút ra được bài học gì từ những việc tôi vừa làm?”

Một sinh viên trả lời, “Vậy thì dù lịch làm việc của chúng ta có bận rộn đến đâu chăng nữa, chúng ta vẫn có thể đưa thêm vào một việc khác.” Bởi vì đây là một trường kinh doanh mà.

“Không phải đâu các anh chị.” Vị giáo sư hắng giọng nói, “ Việc này cho thấy nếu như chúng ta muốn bỏ các viên đá lớn vào lọ thì chúng ta phải bỏ chúng vào trước.”

Đó là bài học về sự ưu tiên.

Vậy thì “những viên đá lớn” trong cái “lọ” của bạn là gì thế? Điều gì là quan trọng nhất trong đời của bạn? Khi xếp lịch làm việc trong ngày, các bạn nhớ đưa “những viên đá quí” vào trước, còn không thì có thể không bao giờ kịp.

Rồi mình sẽ có hạnh phúc

Có lẽ viên đá quí nhất mà chúng ta muốn bỏ vào “lọ” trước hết, theo câu chuyện vừa rồi, là hạnh phúc bên trong của mình. Khi bên trong không có hạnh phúc chúng ta không thể cho người khác hạnh phúc được. Thế nhưng tại sao hầu hết chúng ta lại không dành ưu tiên cho hạnh phúc, mà lại cứ trì hoãn cho tới phút cuối cùng? (Hoặc cho tới giây cuối cùng, như câu chuyện sau đây minh họa).

Khi tôi mười bốn tuổi, tôi đang học để chuẩn bị thi lấy bằng Ô tại một trường trung học ở Luân Đôn *. Cha mẹ và thầy giáo khuyên tôi đừng chơi bóng đá vào buổi chiều và cuối tuần nữa để dành thì giờ học hành. Họ giải thích rằng kỳ thi rất quan trọng và nếu tôi làm tốt tôi sẽ được sung sướng.

Tôi làm theo lời khuyên ấy và đạt kết quả rất tốt. Nhưng tôi không cảm thấy sung sướng gì cả, vì sau kỳ thi này tôi phải học hành chăm chỉ trong hai năm nữa để thi lấy bằng A. Cha mẹ tôi và các thầy giáo khuyên tôi đừng đi ra ngoài chơi ban đêm hoặc cuối tuần, đừng có chạy đuổi theo các cô gái cũng như trước đây chạy đuổi theo trái bóng nữa để ở nhà học bài. Họ giải thích rằng kỳ thi rất quan trọng và nếu tôi làm tốt tôi sẽ sung sướng. 

Một lần nữa tôi vâng lời và làm rất tốt. Nhưng một lần nữa, tôi chẳng thấy hạnh phúc ở đâu. Bởi vì trước mắt tôi còn phải học tới ba năm nữa vất vả hơn để lấy bằng cử nhân. Mẹ tôi và các thầy giáo (khi ấy cha tôi mất rồi) đều khuyên tôi tránh xa các quán rượu và ăn nhậu với bạn bè, mà cố gắng dành nhiều thì giờ để học hành chăm chỉ, càng chăm càng tốt. Họ nói rằng bằng đại học rất quan trọng và nếu tôi lấy được bằng tôi sẽ sung sướng.

Đến đây thì tôi đâm ra nghi ngờ. 

Tôi đã thấy một số bạn bè lớn tuổi hơn học hành vất vả để lấy bằng đại học. Bây giờ thì họ đã đi làm, mà làm còn vất vả hơn khi học nữa. Họ cố gắng rất dữ để dành tiền tiết kiệm mua cho được những thứ mà người ta cho là rất quan trọng, như xe hơi chẳng hạn. Họ nói với tôi khi có đủ tiền mua xe mình sẽ rất hạnh phúc.

Khi họ làm ra đủ tiền để mua chiếc xe đầu tiên, họ vẫn chưa thấy có hạnh phúc. Bây giờ thì họ đang cố gắng làm lụng để mua thứ những khác để được sung sướng. Hoặc có người thì đang vất vả trong tình trường để ráng cưới được vợ. Họ bảo tôi, “Khi mình cưới vợ và ổn định cuộc sống mình sẽ có hạnh phúc.”

Khi lập gia đình rồi cũng chẳng thấy họ hạnh phúc gì. Họ làm lụng lại càng vất vả thêm, kiếm thêm hai ba việc để làm, nhằm có đủ tiền đặt cọc mua một căn hộ hay một ngôi nhà nhỏ. Họ nói với tôi, “Khi mình mua được một căn nhà riêng mình sẽ có hạnh phúc.”

Thật không may là vì hằng tháng họ phải trả tiền mua nhà nên chẳng thấy hạnh phúc gì. Thế mà họ lại bắt đầu xây dựng một gia đình hoàn chỉnh. Bây giờ thì đã có con, bị đánh thức dậy vào lúc nửa đêm nửa hôm, và con cái tiêu hết tiền dành dụm của họ. Còn những nỗi lo lắng thì tăng gấp đôi gấp ba. Bây giờ  thì phải ráng đợi hai mươi năm nữa họ mới có thể làm được những điều muốn làm. Rồi họ nói với tôi, “Khi lũ trẻ trưởng thành, ra riêng và ổn định rồi mình mới có hạnh phúc.” 

Khi lũ trẻ đã ra riêng thì hầu hết các bậc cha mẹ đã gần về hưu. Vì thế họ tiếp tục trì hoãn hạnh phúc vì phải làm việc vất vả lo dành dụm cho tuổi già. Họ nói với tôi. “Khi về hưu mình sẽ có hạnh phúc.” 

Thậm chí là trước khi về hưu và chắc chắn là sau khi về hưu họ đâm ra mộ đạo và đi nhà thờ. Bạn có để ý là người già chiếm hầu hết ghế cầu nguyện ở nhà thờ không? Tôi hỏi vì sao bây giờ họ lại đi nhà thờ. Họ bảo tôi, “Vì làm thế thì khi chết mình sẽ được hạnh phúc.”

Đối với những người tin rằng “Khi tôi được cái này, tôi sẽ có hạnh phúc,” thì hạnh phúc của họ chỉ là một mơ ước trong tương lai.

Nó giống như cầu vồng, chỉ cách xa khoảng hai ba bước nhưng mãi mãi nằm ngoài tầm tay với. Không bao giờ trong đời này hoặc đời sau, họ nếm được mùi vị hạnh phúc.

___________________

* Ở Anh, học sinh trong độ tuổi 14-16 phải thi một kỳ thi quốc gia để lấy bằng được gọi là bằng Ô. Sau đó hai năm, học sinh khoảng 18 tuổi, sẽ thi lấy bằng A, mới đủ tiêu chuẩn để đăng ký học đại học.

~~oOo~~

Người đánh cá Mê-hi-cô

Trong một làng chài yên tĩnh xứ Mê-hi-cô một hôm có một du khách người Mỹ ghé qua chơi. Vị này đang trong một kỳ nghỉ và lúc ấy đứng ngắm một người đánh cá cất vó vào lúc sáng sớm. Vị du khách người Mỹ là giáo sư ở một trường kinh tế có tiếng ở Hoa Kỳ. Chợt nổi máu nghề nghiệp, vị ấy cất tiếng đưa ra một lời khuyên cho người đánh cá:

“Ê!” vị này kêu lên, “ Sao mà anh đánh cá sớm quá vậy?” 

Anh chàng ngư dân lễ phép trả lời, “À! Tôi định đánh một mẻ cho cả nhà ăn rồi dư chút ít đem bán, trưa kịp về ăn cơm với gia đình. Làm sớm sớm thì trưa mình được ngủ một giấc, chiều dậy chơi với con với cái. Hà, hà, tối lại đi ra căng-tin làm một cút rượu tê-ki-la, chơi đàn ghi-ta với bạn bè. Thế là được rồi, phải không, thưa ông?”

“Này anh bạn ơi, hãy nghe lời tôi đây,” vị giáo sư kinh doanh nói, “Nếu như anh ráng làm tới chiều mới về thì anh có thể đánh được gấp đôi. Tiền anh bán cá nếu dành dụm trong vòng sáu tháng, chín tháng gì đó thì anh sẽ mua được một chiếc tàu to hơn, và thuê vài người bạn làm nghề. Khi đó thì anh có thể đánh được số cá nhiều gấp bốn gấp năm lần. Chà, chà, cứ nghĩ xem. Trong vòng một hai năm anh có thể dư  tiền để mua thêm một chiếc tàu đánh cá thứ hai và thuê thêm người làm. Nếu cứ theo kế hoạch này thì trong vòng bảy tám năm anh sẽ có cả một đội tàu đánh cá. Lúc đó thì anh có thể mở một văn phòng công ty ở thành phố Mê-hi-cô, hoặc thậm chí là ở tận Los Angeles. Chỉ cần ba bốn năm ở Los, anh có thể đưa công ty ra thị trường chứng khoán và làm tổng giám đốc, sở hữu một cổ phần lớn. Chỉ trong vòng vài năm thôi anh có thể có đủ vốn lớn mua lại cả công ty và trở thành triệu-triệu phú. Bảo đảm mà. Tôi là một giáo sư nổi tiếng ở một trường kinh doanh Hoa Kỳ đây. Tôi biết rất rõ mấy cái thứ này mà.”

Anh chàng ngư dân lắng nghe vị giáo sư người Mỹ nói một cách kính cẩn. Khi vị giáo sư dứt lời anh ta mới hỏi, “ Nhưng thưa Giáo sư, có nhiều triệu đôla như thế thì tôi không biết phải làm gì.” 

À, cái chỗ này thì vị giáo sư quả là chưa nghĩ đến. Thế nhưng vị này tính toán rất nhanh để xem người ta thường dùng tiền triệu đô-la để làm gì.

“Anh bạn ơi. Với chừng đó tiền đô rồi thì anh có thể về hưu. Đúng rồi, về hưu hẳn luôn. Anh có thể mua một ngôi biệt thự trong một ngôi làng chài xinh xắn như ngôi làng này, rồi mua một con thuyền nhỏ để đi câu vào lúc sáng sớm như thế này. Anh có thể về ăn trưa với vợ hằng ngày, và ngủ trưa rồi sau đó chẳng phải lo lắng gì cả. Buổi chiều thì chơi đùa với con cháu, và sau khi ăn tối thì ra căng-tin uống rượu tê-ki-la, chơi đàn với bạn bè. Chà, với bấy nhiêu tiền đó anh có thể về hưu và sống một cách thoải mái.” 

“Nhưng thưa giáo sư, đó là điều tôi đang làm kia mà.”

Tại sao chúng ta tin rằng mình phải làm việc vất vả và làm giàu trước rồi sau đó mới hưởng thụ sự thanh nhàn?

~~oOo~~

Khi mọi sở nguyện được thỏa mãn 

Theo truyền thống của chúng tôi, tu sĩ không được phép nhận, sở hữu hay nắm giữ tiền bạc dù là bất cứ dưới hình thức nào. Chúng tôi nghèo đến nỗi làm rối rắm các con số thống kê của chính phủ.

Chúng tôi sống rất đạm bạc nhờ vào một ít phẩm vật cúng dường tự nguyện của đàn na thí chủ. Tuy nhiên, thỉnh thoảng chúng tôi cũng được cúng một thứ gì đó hơi đặc biệt. 

Một hôm do giúp đỡ một thí chủ giải quyết được một vấn đề riêng tư, ông ta nói với tôi, “Thưa thầy, con muốn cúng dường thầy một ít để thầy dùng riêng. Không biết con có thể mua gì cho thầy với số tiền khoảng năm trăm bạt? (tiền Thái Lan)” Thường thường để tránh hiểu lầm người ta nói thẳng ra số tiền muốn cúng. Nhưng vì khi ấy ông ta hơi vội mà tôi thì chưa nghĩ ra mình cần gì nên hẹn hôm sau gặp lại. 

Trước khi việc này xảy ra tôi là một nhà sư trẻ, hồn nhiên, thanh thản. Bây giờ tôi bắt đầu suy nghĩ xem mình muốn gì. Tôi lập ra một danh sách. Danh sách ấy càng lúc càng dài ra. Chẳng bao lâu tôi nhận thấy năm trăm bạt không đủ. Nhưng thật là khó gạch bỏ đi một vài thứ. Không biết từ đâu mà những thứ mình muốn cứ nhảy ra và trở thành những nhu yếu không thể bỏ qua. Danh sách cứ dài dần. Bây giờ thì năm ngàn bạt cũng không đủ.

Thấy rõ những gì đang diễn ra, tôi quẳng đi cái danh sách ấy. Ngày hôm sau, khi vị thí chủ ấy đến tôi nói ông ta hãy cúng số tiền này cho quỹ xây dựng chùa hay làm gì đó cũng được. Tôi không muốn nữa. Điều tôi muốn hơn cả là lấy lại lòng thanh thản mà tôi vốn đã có ngày hôm trước. Khi tôi không có tiền, hay bất kỳ phương tiện gì để mua sắm thứ gì cả thì mọi sở nguyện của tôi đã được thỏa mãn rồi. 

Lòng ham muốn quả thật không có chỗ tận cùng. Ngay cả một tỷ bạt cũng không đủ để thỏa mãn, thậm chí là cả tỷ đô-la cũng không. Nhưng sự tự do thoát khỏi ham muốn thì lại có chỗ tận cùng. Đó là khi ta không muốn điều gì. Chỉ khi ta cảm thấy đầy đủ thì ta mới thảnh thơi.

Trần Ngọc Bảo

trích dịch từ cuốn “Who Ordered This Truckload of Dung?”

 

Trang Trần Ngọc Bảo

Chân trần

art2all.net