ĐỖ TƯ NGHĨA

 

THẾ GIỚI TÔI ĐANG SỐNG

 

CHƯƠNG XIV

NHỮNG GIẤC MƠ VÀ THỰC TẠI

 

          Thật ngạc nhiên khi nghĩ về việc như thế nào mà cái thế giới thực, thế giới “tỉnh” [69] lại xoay xung quanh những cái phi thực tối tăm của Cơi Mơ. Mặc dù mọi thứ mà chúng ta nói về cái rời rạc, vô lư của những giấc mơ, nhưng chúng ta thường lư luận dựa trên chúng. Chúng ta đặt cược những hy vọng lớn nhất của ḿnh trên chúng. Hơn thế nữa, trên nền tảng của chúng, chúng ta xây “ngôi nhà” của một thế giới lư tưởng. Tôi có thể nói rằng, ít có bài thơ đẹp nào, ít tác phẩm nghệ thuật cao cả nào, hay bất cứ hệ thống triết học nào, mà trong đó, không có bằng chứng rằng, những ảo tượng của giấc mơ tượng trưng cho những chân lư bị che giấu bởi những hiện tượng [70]. Sự kiện rằng, trong những giấc mơ, sự hỗn độn ngự trị, và những nối kết phi lư tính xuất hiện, biện minh cho cái lư thuyết mà Sir Arthur Mitchell và những nhà khoa học khác chủ trương, rằng tư duy trong giấc mơ của chúng ta th́ không được kiểm soát và hướng dẫn bới ư chí. Ư chí – sức mạnh kềm chế và hướng dẫn – t́m thấy sự nghỉ ngơi và sự tươi mới trong giấc ngủ, trong khi tâm trí, giống như một con thuyền không bánh lái hay la bàn, trôi dạt vô định trên một đại dương chưa thám hiểm. Nhưng khá ngạc nhiên, những mộng mị và những đan quyện này của tư tưởng, th́ chỉ được t́m thấy trong những bài thơ vĩ đại, giàu tưởng tượng như Færie Queene của Spenser. Lamb bị ấn tượng bởi sự tương tự giữa “tư duy trong mộng” của chúng ta và sự vận hành của trí tưởng tượng.

Nói về biến cố xảy ra trong hang của thần Mammon [71], Lamb viết:

“ […] Những ǵ mà có vẻ như quá vô định và thế nhưng, quá mạch lạc, khi đặt dưới sự xem xét trầm tĩnh, sẽ hiện ra quá vô lư và quá rời rạc, đến nỗi mà, chúng ta xấu hổ là đă bị lừa như thế, và đă, dù trong giấc ngủ, xem một quái vật là một vị thần.”

Có lẽ tôi cảm nhận nhiều hơn những người khác sự tương tự giữa thế giới của cuộc sống “trong khi thức” của chúng ta và thế giới của những giấc mơ, là bởi v́, trước khi tôi được giáo dục, tôi sống trong một loại giấc mơ bất tận. Cái bằng chứng của bố mẹ tôi và những người bạn vốn quan sát tôi ngày này sang ngày nọ, là phương tiện duy nhất mà tôi có để biết về những năm sớm sủa, mờ mịt kia của thời thơ ấu của tôi. Hành vi đi ngủ và tỉnh dậy vào buổi sáng, chỉ một ḿnh nó đánh dấu sự chuyển tiếp từ thực tại sang Cơi Mơ. Theo như tôi biết, th́ bất luận ngủ hay thức, tôi chỉ cảm nhận [mọi sự] thông qua cơ thể ḿnh. Tôi không thể nhớ quá tŕnh nào mà bây giờ tôi có thể gán cho nó cái từ “ ư nghĩ.” Đúng là, những cảm giác của tôi th́ cực kỳ nhạy bén; nhưng vượt quá một sự kết nối thô thiển với những nhu cầu thể lư, th́ chúng không được nối kết hay được hướng dẫn. Chúng có ít liên hệ với nhau, với tôi, hay với kinh nghiệm của những người khác. Ư tưởng – cái vốn mang lại “đồng nhất tính” [72] và sự liên tục cho kinh nghiệm – xuất hiện khi tôi ngủ và khi tôi thức, đồng thời với sự tỉnh dậy của ư thức về ḿnh. Trước khoảnh khắc đó, th́ tâm trí tôi ở trong một trạng thái “vô chính phủ” [73] mà trong đó những cảm giác vô nghĩa hoành hành, và nếu ư tưởng hiện hữu, th́ nó quá mơ hồ và vô lư, đến nỗi nó không thể được xem là một phần của “diễn ngôn.” [74] Thế nhưng, trước khi sự giáo dục của tôi bắt đầu, tôi đă nằm mơ. Tôi biết rằng, tôi hẳn đă nằm mơ, bởi v́ tôi không nhớ có sự gián đoạn nào trong những kinh nghiệm xúc giác của ḿnh. Những sự vật rơi xuống đột xuất, nặng nề. Tôi cảm thấy y phục ḿnh bốc cháy, hoặc tôi rơi xuống một chậu nước lạnh. Một lần, tôi ngửi thấy chuối, và cái mùi trong mũi tôi quá sinh động, đến nỗi vào buổi sáng, trước khi thay quần áo, tôi đến cái tủ đựng thức ăn để t́m chuối. Không có trái chuối nào, và không có mùi chuối ở đâu cả! Quả thực, trọn đời tôi là một giấc mơ.

Sự tương tự giữa trạng thái thức và ngủ của tôi, th́ vẫn rơ rệt. Trong cả hai trạng thái, tôi “thấy,” nhưng không phải bằng đôi mắt của tôi. Tôi “nghe,” nhưng không phải bằng tai. Tôi nói và được đáp lại, mà không có âm thanh của một giọng nói. Tôi xúc động một cách vui sướng bởi những “hiển thị” [visions] có vẻ đẹp khôn tả mà tôi chưa bao giờ nh́n ngắm trong thế giới vật lư. Một lần, trong một giấc mơ, tôi nắm trong tay một viên ngọc. Viên ngọc mà tôi thấy trong những giấc mơ của ḿnh, do vậy, hẳn phải là sự sáng tạo của trí tưởng tượng của tôi. Nó là một khối thủy tinh nhẵn nhụi, được tạo h́nh một cách tinh xảo. Trong khi tôi nh́n vào trong cái chiều sâu lóng lánh của nó, linh hồn tôi tràn ngập một cơn ngây ngất dịu ngọt, và tôi ngạc nhiên thích thú như một kẻ lần đầu tiên nh́n vào trái tim mát rợi, đáng yêu của một bông hồng. Viên ngọc của tôi là sương và lửa, màu xanh lá cây như nhung của rêu, màu trắng mềm mại của hoa huệ, và những sắc màu được tinh lọc và sự tươi mát của một ngh́n bông hồng. Dường như với tôi, linh hồn của cái đẹp đă ḥa tan vào khối thủy tinh của viên ngọc đó. Cái nh́n phong phú này củng cố niềm xác tín của tôi rằng, cái thế giới mà tâm trí xây dựng lên, từ vô số kinh nghiệm và gợi ư tinh tế, th́ đẹp hơn cái thế giới của những giác quan. Cái vẻ huy hoàng của hoàng hôn mà các bạn tôi tôi nh́n ngắm qua những ngọn đồi đang tím thẫm, th́ tuyệt vời. Nhưng cảnh hoàng hôn của “cái nh́n bên trong” mang đến niềm hoan lạc thuần khiết hơn, bởi v́ nó là sự pha trộn tuyệt vời của mọi vẻ đẹp mà chúng ta đă biết và mơ ước.

Tôi tin rằng, tôi may mắn trong những giấc mơ của ḿnh hơn phần lớn người khác, bởi v́ khi tôi nh́n kỹ lại những giấc mơ của ḿnh, th́ những giấc mơ thú vị dường như nổi trội, mặc dù chúng ta, một cách tự nhiên, hồi tưởng một cách sinh động nhất và kể lại một cách háo hức nhất những cuộc phiêu lưu kỳ quái và dị thường nhất trong Cơi Mơ. Tuy nhiên, tôi có những người bạn, mà những giấc mơ của họ luôn bị quấy rối và phiền muộn. Họ tỉnh dậy, mệt mỏi và bầm giập, và họ bảo tôi rằng, họ sẽ đổi một vương quốc để lấy một đêm ngủ không mơ. Có một người bạn tuyên bố rằng, cô ta chưa bao giờ có một giấc mơ hạnh phúc trong đời ḿnh. Sự ma sát và lo lắng của ngày xâm lăng cái lănh địa êm ái của giấc ngủ và khiến cô mệt mỏi. Tôi cảm thấy rất thương xót cho người bạn này, và có lẽ, sẽ là thiếu tế nhị, khi nhấn mạnh niềm vui sướng của giấc mơ trong sự hiện diện của một người mà kinh nghiệm trong mơ của họ quá bất hạnh. Đúng là những giấc mơ của tôi thường êm ái, ít có những nghịch cảnh. Mọi hoài vọng về cái kỳ lạ, cái quái gở, “ma mị” đều được thỏa măn trong những giấc mơ. Chúng mang tôi ra khỏi cái quen thuộc và cái tầm thường, tẻ nhạt. Trong một chớp mắt, chúng cất đi gánh nặng từ đôi vai tôi, cái nhiệm vụ vặt vănh từ bàn tay tôi, và sự đau đớn, thất vọng từ trái tim tôi, và tôi nh́n ngắm khuôn mặt đáng yêu của giấc mơ tôi.

Nó nhảy múa xung quanh tôi với nhịp điệu vui tươi và lao đi chỗ này chỗ kia trong sự buông thả hạnh phúc. Bỗng nhiên, những “ảo tượng” đáng yêu nổi lên từ mọi xó xỉnh và ngóc ngách, và những cái ngạc nhiên thú vị gặp gỡ tôi khắp mọi nơi, mọi lúc. Một giấc mơ hạnh phúc th́ quư giá hơn vàng và hồng ngọc.

Tôi thích nghĩ rằng, trong những giấc mơ, chúng ta có thể chụp bắt những thoáng nh́n về một cuộc sống lớn hơn cuộc sống của riêng ta. Chúng ta thấy nó khi c̣n bé, hoặc như một kẻ man dă viếng thăm một dân tộc văn minh. Những ư tưởng được truyền đạt đến chúng ta, chúng ở rất cao phía trên sự suy nghĩ b́nh thường của ta. Những cảm nhận cao thượng hơn và khôn ngoan hơn bất cứ cảm nhận nào mà chúng ta đă biết, làm phấn khích chúng ta giữa những tiếng đập của trái tim. Trong một đêm thoáng qua nhanh, một bản chất cao cả hơn chụp bắt chúng ta, và chúng ta trở nên vĩ đại như những nguyện vọng của ḿnh. Tôi dám nói rằng, chúng ta trở lại với cái thế giới nhỏ bé của những sinh hoạt thường nhật của ḿnh với một kư ức méo mó và phiến diện về những ǵ mà chúng ta đă thấy... Sự bao quát của ư nghĩ ta, bất luận chúng ta ngủ hay thức, chắc chắn lệ thuộc phần lớn vào cái khí chất, cái “tạng” riêng của chúng ta, những tập quán, và năng lực tinh thần của chúng ta. Nhưng bất luận cái bản chất của những giấc mơ của ta có ra sao đi nữa, th́ cái quá tŕnh tinh thần vốn đặc trưng hóa chúng, th́ tương tự như những quá tŕnh vốn diễn tiến trong tâm trí khi tâm trí không bị ư chí can thiệp vào.

____

69] “Tỉnh”, có nghĩa là “thức”, không nằm mơ.
[70]  Nhận xét này, chắc hẳn phải khiến cho Freud và Jung kinh ngạc!
[71]  Mammom: Vị thần chủ tŕ về của cải.
[72]  Identity.
[73]  Anarchy.
[74]  Discourse.

 

Xem tiếp CHƯƠNG XV

 

art2all.net