ĐỖ TƯ NGHĨA

 

THẾ GIỚI TÔI ĐANG SỐNG

 

CHƯƠNG X

NHỮNG LOẠI SUY TRONG TRI GIÁC GIÁC QUAN


          Tôi chưa sờ vào cái đường viền của một ngôi sao, hay cái vẻ huy hoàng của mặt trăng, nhưng tôi tin rằng, Thượng Đế đă đặt hai nguồn sáng đó trong tâm trí, cái lớn hơn để trị v́ ban ngày, và cái nhỏ hơn, ban đêm, và nhờ chúng, tôi biết rằng, tôi có thể lái con thuyền của đời tôi, chắc chắn sẽ tới bến đỗ, như kẻ lái thuyền theo Sao Bắc Đẩu. Có lẽ mặt trời của tôi không chiếu sáng như mặt trời của bạn. Những màu sắc vốn làm huy hoàng thế giới của tôi – màu thiên thanh của bầu trời, màu xanh của những cánh đồng – có thể không tương ứng một cách chính xác với những màu sắc mà bạn hân hoan tận hưởng; tuy vậy, chúng vẫn là màu sắc đối với tôi. Mặt trời không chiếu sáng cho đôi mắt thể lư của tôi, tia chớp cũng không, những cái cây trở nên xanh vào mùa xuân cũng không; nhưng không v́ thế mà chúng ngừng hiện hữu, cũng như cái phong cảnh không bị hủy diệt khi bạn quay lưng khỏi nó.

Tôi hiểu, như thế nào mà màu đỏ tươi có thể khác với màu đỏ thẫm, bởi v́ tôi biết rằng, cái mùi của một trái cam không phải là mùi của một trái bưởi. Tôi cũng có thể biết rằng những màu có những sắc độ, và đoán đó là những sắc độ ǵ. Trong mùi và vị, có những biến thể không đáng kể; do vậy, tôi gọi chúng là những sắc độ. Có khoảng 6 bông hồng gần tôi. Tất cả chúng đều có mùi hương không thể nhầm lẫn của bông hồng; thế nhưng, cái mũi của tôi bảo tôi rằng, chúng không giống hệt nhau. Hoa hồng gốc Mỹ, th́ khác với hoa hồng gốc Pháp. Những mùi của những loại cỏ nào đó, thực sự phai đi đối với khứu giác của tôi, như màu sắc nào đó phai đi với thị giác của bạn dưới mặt trời. Cái tươi mát của một bông hoa trong bàn tay tôi, th́ tương tự như cái sự tươi mát mà tôi nếm trong một trái táo mới hái. Tôi sử dụng những cách loại suy như trên, để nới rộng những khái niệm của tôi về những màu. Vài loại suy mà tôi rút ra giữa những tính chất trong bề mặt và sự rung động, vị, và mùi, th́ được rút ra bởi những người khác giữa thị giác, thính giác và xúc giác. Sự kiện này động viên tôi kiên tŕ, cố bắc cầu cái khoảng cách giữa con mắt và bàn tay.

Chắc chắn, sự loại suy này đưa tôi đi khá xa, đủ để đồng cảm với sự hân hoan mà đồng loại của tôi cảm thấy trong cái đẹp mà họ thấy, và cái sự hài ḥa mà họ nghe. Mối quan hệ giữa nhân loại và tôi th́ đáng ǵn giữ, cho dẫu cái ư tưởng mà trên đó tôi đặt nền tảng, chứng tỏ là sai lầm.

Những rung động đẹp đẽ, êm ái hiện hữu cho xúc giác của tôi, dẫu rằng, chúng du hành xuyên qua những chất liệu khác hơn là không khí để đến tôi. Do vậy, tôi tưởng tượng ra những âm thanh êm ái, thú vị, và sự sắp xếp có tính nghệ thuật của chúng, được gọi là âm nhạc, và tôi nhớ rằng, chúng du hành xuyên qua không khí tới cái tai, chuyển tải những ấn tượng phần nào giống những ấn tượng của tôi. Tôi cũng biết, chúng là những giọng điệu ǵ, bởi v́, trong một giọng nói, chúng có thể được tri giác bằng xúc giác. Có sự khác biệt rất lớn về sức nóng giữa mặt trời, lửa, những bàn tay, và lông của thú vật; quả thực, đối với tôi, có một vật gọi là một “mặt trời lạnh.” Do vậy, tôi nghĩ về những biến thể của ánh sáng mà chạm vào con mắt, lạnh hay ấm, rơ ràng hay mờ nhạt, dịu nhẹ hay chói chang, nhưng luôn luôn là ánh sáng, và tôi tưởng tượng sự di chuyển của chúng xuyên qua không khí, tới một giác quan rộng lớn, thay v́ tới một giác quan chật hẹp giống như xúc giác.

Từ kinh nghiệm mà tôi có với những giọng nói, tôi đoán, như thế nào mà con mắt phân biệt những sắc độ giữa ánh sáng. Trong khi tôi đọc môi của một phụ nữ có giọng soprano, tôi nhận thấy một âm thanh thấp hay vui mừng giữa một giọng nói cao, tuôn chảy. Khi tôi cảm thấy hai má nóng, tôi biết rằng tôi đỏ mặt. Tôi đă nói quá nhiều và đọc quá nhiều về những màu, đến nỗi, một cách tự phát, tôi gán những ư nghĩa cho chúng, hệt như mọi người gán những ư nghĩa nào đó cho những từ trừu tượng như hy vọng, chủ nghĩa duy tâm, độc thần luận, trí năng, mà không thể được biểu thị một cách thực sự bởi những vật hữu h́nh, nhưng được hiểu từ những loại suy giữa những khái niệm phi vật thể và những ư tưởng mà chúng đánh thức về những sự vật ngoại tại. Sức mạnh của liên tưởng thúc đẩy tôi nói rằng, màu trắng th́ cao quư và tinh khiết, màu xanh th́ dồi dào, sum suê, màu đỏ gợi lên t́nh yêu hay sự hổ thẹn hay sức mạnh. Không có màu sắc, hay cái tương đương của nó, th́ cuộc sống đối với tôi sẽ tối tăm, cằn cỗi, một bóng tối bao la. [44]

Như thế, thông qua một quy luật nội tại của sự hoàn chỉnh, những ư tưởng của tôi không được phép không có màu sắc. Nó thúc đẩy tâm trí tôi tách rời màu sắc và âm thanh ra khỏi những sự vật. Từ khi được giáo dục, tôi luôn nhờ ai đó mô tả cho tôi những sự vật với những màu sắc và âm thanh của chúng – một người có những giác quan sắc bén và một cảm nhận về những cái quan trọng. Do vậy, tôi có thói quen nghĩ về những sự vật như là có màu sắc và âm vang . Thói quen giải thích một phần. Cái “giác quan linh hồn” [45] giải thích một phần khác. Bộ năo với cấu trúc 5 giác quan của nó, khẳng định quyền của nó và giải thích phần c̣n lại. Dung nhiếp tất cả, sự nhất thể của thế giới đ̣i hỏi rằng, màu sắc phải được giữ lại trong nó, bất luận tôi có ư thức về nó hay không.

Thay v́ bị “cấm cửa,” tôi tham gia vào nó bằng cách thảo luận nó, tưởng tượng nó, hạnh phúc trong sự hạnh phúc của những ai gần tôi [mà] nh́n thấy những màu sắc đáng yêu của hoàng hôn hay cầu vồng. Bàn tay tôi có phần chia của nó trong cái kiến thức phức hợp này, nhưng, đừng bao giờ quên rằng, với những ngón tay, tôi chỉ thấy một mảng rất nhỏ của một bề mặt, và rằng, tôi phải liên tục di chuyển bàn tay tôi qua nó, trước khi cái xúc chạm của tôi nắm bắt cái toàn bộ; tuy nhiên, hăy nhớ rằng, trí tưởng tượng của tôi không bị cột vào những điểm, những vị trí, và khoảng cách nhất định nào đó. Nó ráp mọi phần lại với nhau một cách đồng thời, như thể nó thấy hay biết thay v́ cảm thấy chúng. Mặc dù mỗi lần tôi chỉ cảm thấy một phần nhỏ về con ngựa của tôi – nó bực bội và không chịu để cho bàn tay tôi khám phá – thế nhưng, bởi v́ tôi đă nhiều lần sờ vào bắp chân sau, mơm, vó và bờm của nó, tôi có thể thấy những con ngựa của thần Apollo phi nước đại qua bầu trời.

Với một sức mạnh năng động như thế, th́ ư tưởng của tôi không thể mơ hồ. Nó phải vững vàng, xác định. Đây thực sự là một hệ quả tất yếu của chân lư triết học rằng, thế giới thực chỉ hiện hữu cho tâm trí.

Có nghĩa là, tôi không bao giờ có thể sờ vào thế giới trong cái toàn bộ của nó; quả thực, tôi sờ vào nó ít hơn, so với cái phần mà những người khác thấy hay nghe. Nhưng mọi sinh vật, mọi vật thể đi vào trong bộ năo tôi một cách hoàn chỉnh, và ở đó, chúng chiếm cùng một trương độ mà chúng chiếm trong không gian vật chất. […] Hăy đơn cử một bông hồng ở quá xa, tôi không ngửi thấy nó. Ngay lập tức, một mùi hương len lén đi vào mũi tôi, một h́nh thể ép vào ḷng bàn tay tôi trong vẻ mềm mại của nó, với những cánh hoa tṛn trịa, những mép lá hơi quăn, thân lá cong, những chiếc lá rủ xuống. Khi tôi muốn nh́n thế giới như một toàn thể, th́ nó vụt hiện lên – con người, dă thú, chim, loài ḅ sát, ruồi, bầu trời, đại dương, núi non, đồng bằng, đá tảng, sỏi. Hơi ấm của sự sống, cái thực tại của sự sáng tạo ở khắp nơi – sự phập phồng của bàn tay con người, vẻ bóng láng của lông thú, những khúc uốn lượn uyển chuyển của những cơ thể dài, cái tiếng vo vo buồn buồn của côn trùng, cái lởm chởm của những dốc cao khi tôi leo lên chúng, sự di chuyển và tiếng ầm ầm của những con sóng lên những tảng đá.

Thật kỳ lạ, dù tôi cố mấy đi chăng nữa, th́ tôi cũng không thể buộc xúc giác của tôi tiếp xúc với cái vũ trụ này trong mọi hướng. Cái khoảnh khắc mà tôi cố sức, cái toàn bộ biến đi, chỉ c̣n lại những vật thể nhỏ bé, hay những mảng hẹp của một bề mặt, chỉ là những dấu hiệu xúc giác, một sự hỗn độn của những sự vật tản mác một cách ngẫu nhiên. Không có sự phấn chấn, không niềm hoan lạc nào được gợi lên. Hăy phục hồi cái cảm thức nội tại, bao quát, có tính nghệ thuật, cái lănh địa “hợp pháp” của nó, và bạn sẽ cho tôi niềm vui vốn chứng minh [sự hiện hữu của] thực tại một cách tốt nhất.


____

[44]  Tuy không thấy mầu sắc, nhưng tác giả đă dùng trí tưởng tượng và phương pháp loại suy, để tạo ra mầu sắc cho ḿnh.

[45]  Soul sense: “Giác quan linh hồn”. Ư muốn nói, linh hồn cũng là một loại “giác quan” đặc biệt, khác với 5 giác quan của thể xác.
 

 

Xem tiếp CHƯƠNG XI

 

art2all.net