SUY NIỆM MỖI NGÀY

Tuyệt tác cuối đời của Lev Tolstoy

( WISE THOUGHTS FOR EVERY DAY)

Đỗ Tư Nghĩa dịch theo bản Anh ngữ của Peter Serikin

 

.

 

 CÔNG TR̀NH TRỌNG YẾU CUỐI CÙNG CỦA TOLSTOY:

TẦM QUAN TRỌNG, LỊCH SỬ H̀NH THÀNH & PHÁT TRIỂN

VÀ THÔNG ĐIỆP CHỦ YẾU CỦA NÓ.
                                     
   

                                                 Peter Serikin


         
The Thoughts of Wise Men (Minh Triết của Hiền Nhân) là công tŕnh cuối cùng của Lev Tolstoy, công tŕnh mà ông yêu mến hơn tất cả những tác phẩm khác, và ông xem nó là đóng góp quan trọng nhất [1] của ông cho nhân loại. Trong tác phẩm này, Tolstoy chắt lọc và tŕnh bày minh triết tâm linh của nhiều dân tộc, nền văn hóa và giai đoạn lịch sử, để tạo ra một tác phẩm độc đáo [2], vô song [3], so với bất cứ cái ǵ khác trong văn học thế giới. Để biên soạn công tŕnh này, ông đă thu góp tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau: những thánh điển, những tôn giáo chủ chốt, những hệ thống triết học lớn, và những tác phẩm văn học của hơn 300 trong số những tác giả ưa thích của ông.

Tolstoy dành 8 năm cuối cùng của đời ông cho dự án này, mà thành h́nh như là một “bộ ba,” phát triển dần qua dăm bảy lần hiệu đính[4] :

 

1. The Thoughts of Wise Men ( Minh Triết Hiền Nhân . 1903).
2. A Circle of Reading (Một Chu Kỳ Đọc. 1906), xuất bản lần đầu tiên bằng tiếng Anh năm 1997 – Nhà Xuất Bản Scribner, dưới nhan đề A Calender of Wisdom (Lịch Minh Triết).
3. Wise Thoughts for Every Day, hay For Every Day [5] (Minh Triết Cho Mỗi Ngày, hay Cho Mỗi Ngày. 1909), mới được phát hiện ra gần đây tại Nga, và bây giờ được xuất bản bằng tiếng Anh lần đầu tiên.

 

_________

 

[1] Cuốn sách này ít người biết đến, so với Chiến Tranh và Ḥa B́nhAnna Karenina, nhưng lại được Tostoy đánh giá cao như vậy. Đây là điều rất đáng suy ngẫm.
[2] Original.
[4] Unsurpassed.
[4] Editions: Lần xuất bản; lần hiệu đính.

[5] Tạm dịch là Suy Niệm Mỗi Ngày. Đây chính là tác phẩm mà bạn đọc đang cầm trên tay.

 

 


Bộ ba này được h́nh thành và phát triển như sau:

* The Thoughts of Wise Men: (1903):

Đây là cuốn đầu tiên. Nó chỉ chứa đựng từ 1 đến 3 ư tưởng cho mỗi ngày [6], vào khoảng 800 ư tưởng, của 41 tác giả. Nó tương đối ngắn, và những ư tưởng được sắp xếp một cách ngẫu nhiên, và không được liên kết theo chủ đề – chúng chỉ là một bộ sưu tập gồm những hạt ngọc tri thức của những tác giả ưa thích của Tolstoy. Cuốn sách nhỏ này đạt thành công đáng kể, và đi qua hơn 12 kỳ xuất bản hằng năm – kể từ 1903. Thậm chí, nó c̣n được xuất bản như là một “lịch để bàn.” Mức độ phổ biến của nó khiến cho Tolstoy xem xét lại cái dự án này vào năm 1904, với dự tính tạo ra một cuốn sách mà sẽ “cần thiết cho mọi người,” và ông dành phần lớn thời gian và năng lượng văn học cho nó.

* A Circle of Reading: ( 1906):

Ban đầu, Tolstoy bắt tay vào việc hiệu đính và nới rộng The Thoughts of Wise Men. Vào đầu năm 1904, ông viết trong nhật kư: “Tôi đang bận rộn cải thiện The Thoughts.” Mặc dầu vậy, vài tháng sau đó, rơ ràng là, ông không chỉ đang “biên tập lại,” mà c̣n tiến hành tạo ra một cuốn sách hoàn toàn khác biệt, khác với The Thoughts trong cấu trúc, kích cỡ, dung lượng và phẩm chất. Từ ban đầu, Tolstoy nói đến cái dự án mới này như là A New Calender (Một Lịch Mới), hay đôi khi, A Calender of Wisdom (Lịch Minh Triết), nhưng, chẳng bao lâu sau, ông bắt đầu gọi nó là A Circle of Reading (Một Chu Kỳ Đọc). Lần đầu tiên ông đề cập đến nó theo nhan đề này, là trong lá thư cho G. Rusanov, ngày 24/ 9/ 1904 : “Trong những ngày vừa qua, tôi đang bận rộn: Tôi không c̣n làm việc trên Calender của tôi nữa, mà trên A Circle of Reading, mọi ngày.”

Những ư tưởng trong cuốn sách mới này được tổ chức xung quanh những chủ đề hằng ngày như : t́nh yêu, Thượng đế, t́nh bạn, cuộc sống, và con cái, trải ra suốt 12 tháng. Công tŕnh này tiến hành chậm chạp, do số lượng khổng lồ của những nguồn tài liệu. Tolstoy đọc đi đọc lại hơn 300 cuốn sách trong khi ông làm việc trên phần thứ hai của “bộ ba,” và Calender phát triển từ khoảng hơn 30 trang, kéo dài ra thành hằng trăm trang. Mỗi danh mục gồm có 5-7, và đôi khi nhiều hơn, những tư tưởng minh triết – tổng cọng, trên 2000 tư tưởng – được chọn lựa kỹ càng từ thư viện riêng của Tolstoy (có trên 22.000 đầu sách), từ tác phẩm của trên 250 trong số những nhà tư tưởng và nhà văn vĩ đại nhất của mọi thời đại; và, khoảng vài trăm tư tưởng khác, được chọn từ 50 tuyển tập danh ngôn khác nhau, bằng tiếng Nga, Pháp, Anh, và Đức.

Mỗi ngày khởi đầu và kết thúc bằng một tư tưởng của chính Tolstoy, được viết bằng chữ nghiêng. Nhà văn cũng thêm vào 52 “bài đọc hằng tuần,” gồm có một câu chuyện ngắn hay một chương từ một tiểu thuyết bởi một trong số những tác giả ưa thích của ông, trong đó có Anton Chekhov, F. Dostoievsky, Gustave Flaubert, Victor Hugo, và Plato. Cuốn sách trở nên quá dày, đến nỗi nó được xuất bản không phải như là một cuốn trọn vẹn, mà chia nhỏ ra thành nhiều tập sách mỏng hằng tháng, suốt 12 tháng, vào năm 1906. Nó đi qua nhiều kỳ xuất bản giữa 1907 và 1915.

Tuy nhiên, công tŕnh thứ hai này của “bộ ba,” ở mức độ nào đó, thiếu sự mạch lạc và tính toàn vẹn [7]. Không có cấu trúc tổng quát (chung) hay thông điệp chung cho toàn bộ cuốn sách, và những chủ đề được lặp lại ít nhiều ngẫu nhiên, và không được nối kết với một ngày đặc thù của tháng, có những ngày thiếu tiêu đề, và thậm chí, những “bài đọc hằng tuần” lại không nhất quán, thay đổi giữa thể loại “hư cấu”[8]  và “phi hư cấu.” [9]

 

__________

 

[6] Tolstoy xem cuốn này là một “cuốn lịch suy niệm” dùng cho cả năm, mỗi ngày có từ 1-3 ư tưởng để suy niệm.

[7] Integrity.
[8] Fiction.
[9] Non-fiction.
 

 


 

* Wise Thoughts for Every Day, hay For Every Day. (1909):

Từ 1906 đến 1909, Tolstoy trở nên quá bận tâm với cái dự án này, đến nỗi ông quyết định tạo ra một cuốn sách khác, tương tự, mà sẽ có nhan đề là The Thoughts of Wise Men for Every Day. Nhan đề này, sau cùng, được rút ngắn thành For Every Day. Với công tŕnh này, nhà văn đă thành tựu trọn vẹn cái mà ông đă dự tính: For Every Day có một cấu trúc xác định, với một chu kỳ đọc hằng tháng, gồm những chủ đề lặp đi lặp lại, và nó được xoáy vào tiêu điểm nhiều hơn, chính xác hơn, và đồng thời, dễ tiếp cận hơn với công chúng rộng răi.

Mỗi ngày của năm gồm có từ 9 đến 12 câu “cách ngôn” (aphorism) hay tư tưởng. Tolstoy đă đưa vào thêm 200 tác giả, so với số lượng tác giả được trích dẫn trong cuốn thứ nhất. Tuy nhiên, lần này phần chính của cuốn sách lại bao gồm những tư tưởng minh triết của chính Tolstoy. Rồi, Tolstoy nảy ra một ư tưởng khác thường, “bứt phá” : ông tạo ra 30 chủ đề (Thượng đế, t́nh yêu, đức tin, linh hồn, chân lư, vân vân) tương ứng với mỗi ngày của tháng, và, với một số “biến thể,” hằng tháng lặp lại cùng một cấu trúc. Trong thư gửi cho bạn ông, nhà phê b́nh văn học V. Posse, Tolstoy nói rằng, cuốn sách này khác biệt với bất cứ cái ǵ mà ông đă từng viết, do cái quy mô và loại tài liệu.


Dự án vĩ đại cuối cùng của Tolstoy dường như đă phát triển từ cuộc đối mặt kề cận của ông với cái chết, về cuối đời. Vào mùa xuân của năm 1902, lúc ông 75 tuổi, Tolstoy ngă bệnh nặng, trước tiên, bệnh viêm phổi, và sau đó, bệnh sốt thương hàn. Vào thời đó, thuốc kháng sinh chưa được phát minh, và cả hai bệnh này được xem như là bệnh nan y. Tolstoy bị “treo” lơ lửng giữa sống và chết trong dăm bảy tháng. Việc ông thoát chết, cũng gần như là một phép lạ. Trong khi ông đang dần hồi phục vào tháng 11 - 12 của năm 1902, trong một thị trấn nhỏ của Gaspra, gần Yalta tại Crimea, ông không thể làm việc như lệ thường; do vậy, ông gặp gỡ những văn hữu Chekov, Gorky, và những người khác, và nói về cuộc sống, cái chết, văn học, và ư nghĩa cuộc đời. Ông có thói quen đọc và suy tưởng về một “mảng minh triết” mỗi ngày, lấy từ một cuốn lịch tường treo trong pḥng ông. Cuốn lịch kết thúc vào tháng 12/ 1902.

Tháng kế đó, tháng 1/ 1903, gặp phải việc thiếu đề tài có sẵn cho suy niệm, Tolstoy nhận thức rằng, ông đă phát triển một thói quen hữu ích và “đáng đồng tiền bát gạo.” Khi ông đă hoàn toàn b́nh phục, ông bắt đầu sưu tầm những tư tưởng của những hiền nhân từ thư viện riêng của ḿnh, để thưởng thức riêng.


Như thế, ông dần dần bắt tay vào một dự án mà sẽ chiếm hầu hết 8 năm cuối cùng của đời ông, có nghĩa là, từ 1903 đến 1910, và sẽ trở thành một “bộ ba” – dài hơn 1200 trang. Công tŕnh này sẽ đúc kết những quan điểm của Tolstoy về cuộc sống và Thượng đế, và ông thường nói đến nó như là “quan trọng hơn nhiều,” so với bất cứ cái ǵ mà ông đă từng viết trước đó. Ư tưởng đầu tiên cho cuốn sách này đă thực sự xuất hiện sớm hơn nhiều, khoảng 20 năm trước cơn bệnh của ông, khi mà Tolstoy viết trong nhật kư ngày 15/3/ 1884: “Sẽ là thú vị khi làm một ‘chu kỳ đọc’ : Epictetus, Marcus Aurelius, Phật Thích Ca, Pascal, và Tân Ước. Và nó cần thiết cho mọi người.” Một năm sau đó, ông lặp lại cùng ư tưởng đó trong một lá thư gửi cho Cherkov, trợ lư của ông, vào 4-5/ tháng 6/ 1885 : “Tôi muốn biên soạn một cuốn ‘chu kỳ đọc’ – nghĩa là, những trích đoạn từ những cuốn sách (mà) nói cho ta biết cái mà con người cần nhất trong đời ḿnh, và cái ǵ là tốt cho y.” Mặc dù những dự án văn học khác của ông khiến ông phải hoăn lại công tŕnh này, ông trở lại với ư tưởng đó vào năm 1903, sau cơn bệnh và sau cuộc hồi phục của ḿnh.


Sau cùng, một vài nhận xét về lần xuất bản hiện tại và giá trị bền vững, có tính thời sự của Wise Thoughts for Every Day. Bộ ba của Tolstoy hết sức phổ biến từ lần xuất bản tập thứ nhất vào năm 1903 cho đến 1917. Rồi, tất cả 3 cuốn đều bị cấm bởi chế độ Xô-viết trong gần 80 năm, bởi v́ nội dung tôn giáo của chúng. Được khám phá lại sau sự sụp đổ của Liên Bang Xô Viết, chúng đă đạt thành công to lớn tại Nga trong những năm gần đây, với trên 3 kỳ xuất bản và 300.000 bản in. Wise Thoughts for Every Day là tập cuối được phát hiện lại, và nó được dịch sang tiếng Anh và xuất bản ở đây lần đầu tiên.


Hôm nay, gần 100 năm sau khi nó được biên soạn, cuốn sách này, tác phẩm vĩ đại cuối cùng của Tolstoy, vẫn c̣n nguyên giá trị như khi nó được xuất bản lần đầu tiên. Chiều sâu minh triết của Tolstoy, đức tin của ông, và sự thông minh của ông chiếu sáng xuyên suốt một cách rực rỡ. Những tư tưởng của ông là sự chắt lọc của cái tinh hoa nhất của dăm bảy ngàn năm của kinh nghiệm con người, và chúng vẫn tươi mới, chân thực, và có thể áp dụng bây giờ, như chúng đă từng như vậy. Tolstoy dạy người đọc suy ngẫm, kinh ngạc, cười, và nhất là, hiểu “thân phận con người” với sự sáng tỏ và mối đồng cảm sâu xa. Đây là một tác phẩm “cổ điển” (classic) – và phi thời gian – Chicken Soup (Xúp gà) cho Linh Hồn Bạn.

Cấu trúc của Wise Thoughts for Every Day th́ công phu, tỉ mỉ, nhưng cũng linh hoạt. Mỗi tháng được chia thành 4 tiểu mục – mối quan hệ của chúng ta với Thượng đế, những thách thức của chúng ta, những hành động của chúng ta, và cuộc sống tâm linh của chúng ta – chúng quán xuyến nhiều chủ đề khác nhau, một chủ đề cho mỗi ngày. Thí dụ, Mối Quan Hệ Của Chúng Ta bắt đầu mỗi tháng, và bao gồm những chủ đề : đức tin, linh hồn, một linh hồn trong tất cả, Thượng đế, sự hợp nhất trong linh hồn, và t́nh yêu đại đồng. Nhóm kế tiếp, Những Thách Thức Của Chúng Ta, giới thiệu những chủ đề : tội lỗi của chúng ta, sự cám dỗ, sự bất b́nh đẳng, khoa học sai lầm, phán xét và trừng phạt, và bạo động và chiến tranh. Những Hành Động của Chúng Ta, được dành cho những chủ đề: nỗ lực tâm linh, đức hạnh, ư nghĩ, lời nói và hành động, chân lư và dối trá, khiêm cung, hy sinh, cầu nguyện, và lao động. Tiểu mục cuối, Cuộc Sống Tâm Linh Của Chúng Ta, bao gồm những chủ đề: sống trong hiện tại, điều xấu và sự khổ, cái chết, cuộc sống sau cái chết, hạnh phúc, và t́nh yêu. Những chủ đề được lặp lại từ tháng này sang tháng nọ, tùy theo chu kỳ này, nhưng những ngày có thể thay đổi chút ít, và một chủ đề có thể được lặp lại hay vắng mặt trong một tháng nhất định nào đó.

Cho kỳ xuất bản này, có tính tuyển chọn, tôi đă chọn những ư tưởng mà có vẻ như độc đáo nhất và phù hợp với thời đại của chúng ta, và không bị lặp lại. Trong loại sưu tập này, mà ở đó Tolstoy xem xét những ư tưởng từ nhiều góc độ khác nhau, tất yếu phải có một sự lặp lại nào đó.

Tolstoy giữ cái “cẩm nang” [cho một cuộc sống tốt] này trên bàn làm việc của ông trong suốt những năm cuối cùng của ḿnh cho đến phút cuối (thậm chí, ông c̣n yêu cầu trợ lư của ḿnh, V. Chertkov, đưa ông xem bản in thử (morasse), trên giường chết của ông) [10]. Ông có thói quen đọc từ nó cho gia đ́nh và trân trọng giới thiệu nó cho bạn hữu ông. Bây giờ, trong thời đại mà sự “nhận biết về tâm linh” đang ngày càng tăng, th́ kiệt tác này, một cuốn sách “tự giúp ḿnh” (self help) vĩ đại, một lần nữa, có thể cung cấp cho người đọc khắp nơi nguồn cảm hứng và an ủi, và, như ông đă mơ ước, “giúp họ trong cuộc sống và lao động của họ.”
                                                                           

                                                                                     P. S.

 

__________

 

[10] Chi tiết nhỏ này cho thấy Tolstoy yêu quư tác phẩm này xiết bao !

 

 

trang đỗ tư nghĩa

chân trần

art2all.net