|
Tản mạn của Lê Duy Đoàn
Trần Thùy Mai TA NGẮT ĐI MỘT CỤM HOA THẠCH THẢO ...
Những năm đầu của thập kỷ 70, khi bài hát này ra đời và phổ biến trong giới trẻ, ông anh Lê Duy Đoàn của tôi đang c̣n là một sinh viên Huế. Anh vào trường Sư phạm trước, tôi vào sau anh mấy năm. Lúc ấy cuộc chiến giữa hai miền đă khốc liệt lắm rồi, nhưng ngoài những trăn trở âu lo, trên ghế nhà trường sinh viên cũng c̣n chút không gian yên tĩnh để giữ cho ḿnh một nhành thạch thảo ép trong trang vở. Mỗi người có một thứ “hoa thạch thảo” không giống nhau… Có lẽ v́ vậy mà sau hơn năm mươi năm, anh Đoàn phải cất công đi t́m hoa thạch thảo thứ thiệt, cũng v́ đó mà có cái tên của tập văn này. Anh Đoàn rời trường Sư Phạm, đi dạy xa từ năm 1970. Đến 1983 th́ anh dời hẳn vào lập nghiệp ở Sài G̣n. Ai xa quê cũng nhớ, mà với người Huế th́ ḷng hoài nhớ quê hương càng da diết vô cùng. Cho nên những bài báo hay truyện, kư trong tập phần lớn được viết từ nỗi nhớ. Bởi viết theo cái thương cái nhớ, nên nội dung rất phong phú và khá tản mạn, tản mạn như chính cuộc đời nhiều h́nh tướng này vậy. Anh viết về câu chuyện của người cựu binh Đại Hàn hối lỗi để dẫn dắt người đọc một chuyến “ hành phương nam” và kết lại bằng một h́nh ảnh nhân văn trong bài Chục mười tám; viết về ngôi chùa nhiều kỷ lục nhất châu Á đang được xây dựng ở Ninh B́nh…Nhưng được anh dành cho nhiều trang, nhiều ḍng nhất vẫn là kư ức một thời ở Huế. Có lẽ không phải ngẫu nhiên mà tác giả đă đặt hai bài lên đầu tập: thú chơi xăm hường và đọi bún ḅ ở Huế. Hai thứ đó, một là món ăn vật chất, một là món ăn tinh thần, đă thấm sâu vào tâm tư nhiều thế hệ từ ngày xưa cho đến bây giờ. Như tôi, khi đọc đến những ḍng anh Đoàn viết th́ cứ tưởng như đang cảm thấy mùi thơm phức của tô bún ḅ nóng hổi những ngày đầu đông, đang nghe tiếng sáu con xúc xắc xăm hường kêu leng keng trong ḷng chiếc bát sứ, ḥa trong tiếng cười reo cướp trạng – cái âm hưởng khó quên của không khí đoàn tụ trong ngày Tết quê nhà. Rồi câu chuyện cu Đoàn hai tuổi được mẹ bồng qua đ̣ Kẻ Vạn; Chuyện cậu học tṛ thơ ngây của trường Tiểu học Vạn Xuân, chuyện phiên hội chợ Huế xưa, tṛ chơi chuột bạch và món quà trúng thưởng…Lại đến cái thời nam sinh Quốc học, với kư ức về những khuôn mặt vang bóng một thời: Thầy Văn Đ́nh Hy, cô Đặng Tống Tịnh Nhơn, anh Cao Hữu Điền, chị Diệm My…Đọc những kỷ niệm của anh mà những người Huế khác, như tôi chẳng hạn, cũng tưởng như ḿnh được ké vào đó một chút, sẻ chia cùng anh những cảnh, những người … Và sâu sắc nhất , đằm thắm nhất trong toàn mảng kư ức đó hẳn là chuyện những người con gái, đă đi qua đời tác giả. Có thật hay không, bằng xương bằng thịt hay đă được khoác một lớp màn hư ảo của tưởng tượng, tác giả đă dành cho họ cái từ ngữ lắt léo trong ca dao: Người dưng.
Đây người dưng, đó cũng người dưng, Người dưng khác họ không phải chỉ là câu chuyện của mối t́nh đầu, mà c̣n là bức tranh về một thời chiến tranh tao loạn, tuy đă lùi về quá khứ gần nửa thế kỷ rồi nhưng vẫn c̣n ám ảnh không nguôi với h́nh ảnh xác người phơi ven lộ, trại tạm cư nhao nhác, những chuyến tị nạn xa Huế đă tạo điều kiện cho nam nữ gặp nhau, quen hơi bén tiếng rồi lại chia xa. Thơ vận vào người là câu chuyện bí ẩn về linh hồn, xảy ra giữa không khí buổi giao thời với những người Huế xa quê lập nghiệp, sống chết thịnh suy ở mảnh đất phương Nam. Sư phạm- Một con đường là hồi ức tươi đẹp về quăng đời học làm thầy giáo, với rất nhiều t́nh cảm dành cho Thầy Cô, bạn hữu và niềm tự hào đă được học Đạo làm Thầy, để sau này qua những thăng trầm phù thế vẫn không hổ thẹn với hai chữ thầy giáo, danh xưng cao quư mà cuộc đời trao tặng. T́m một nhành hoa thạch thảo, phải chăng là đi t́m cái đẹp mong manh giữa cuộc đời bề bộn này. Trong dâu bể đổi thay, nổi ch́m thế sự, vẫn luôn c̣n lại bao điều trân quư không thể nào quên. Hoa thạch thảo không đến nỗi quá chập chờn khó kiếm như cái lá diêu bông của Hoàng Cầm, bởi cuối cùng th́ anh Đoàn cũng đă xác định được một loài thạch thảo chính hiệu, có tên khoa học là Calluna Vulgaris. Nhưng có hề chi đâu nếu những người trẻ tuổi năm xưa cứ giữ cho ḿnh một h́nh ảnh thạch thảo riêng trong tâm tưởng, bởi như tác giả đă viết, chính cái h́nh ảnh ấy mới là cái đă “động đến tầng vi tế rung động của con tim”. Và tôi nghĩ, chẳng phải t́m đâu xa, trong từng trang từng chữ của tập văn này luôn thấp thoáng bóng h́nh loài hoa đẹp ấy - Một nhành hoa thạch thảo luôn có mặt trong nỗi hoài nhớ trong veo về những ngày tháng thiên đường. Một thiên đường không bao giờ mất.
Tháng 4 – 2014 Trần Thùy Mai
|
