|
Tản mạn của Lê Duy Đoàn
Trần Kiêm Đoàn LÊ DUY ĐOÀN TRÊN NHỮNG CHẶNG ĐƯỜNG KƯ ỨC
Ngồi chờ chuyến bay chuyển tiếp ở phi trường O’Hare từ Chicago đến Jamaica, tôi biết ít ḍng cho bạn Lê Duy Đoàn với chút tâm sự háo hức nhưng b́nh an khi tưởng tượng bạn ḿnh đang chờ tác phẩm “con so” ra đời: “Bạn, trên đường bay bốn tiếng rưởi sắp tới ḿnh sẽ viết vài ḍng cảm nghĩ về tác phẩm đang đợi ở nhà in của bạn…” Thế nhưng khi ngồi trên máy bay nh́n những cụm mây xa thẳm dưới kia và vầng trăng bán nguyệt sau khung cửa máy bay, tôi có cảm tưởng như đêm ngày trộn lẫn. Tôi mở cái lap-top ra nhưng thay v́ viết, tôi lại đọc. Đọc lại 23 bài viết trong tác phẩm đầu tay sắp in của Lê Duy Đoàn đă lưu trong bộ nhớ với một cảm giác lạ lẫm v́ sự tươi mát, hồn nhiên nhưng cũng nhiều gút mắc gai góc có khi đầy trói buộc mà cũng lắm lúc phóng khoáng không ngờ. Thiều Giả Đảo có một lần mách miệng văn chương rằng: “Đọc truyện Tam Quốc thời tuổi trẻ để thích Khổng Minh, thời trung niên để cảm thông Lưu Bị và thời cao niên để tiếc một Vân Trường.” Cái thú văn chương là thế. Nó đẹp và linh động v́ long lanh biến ảo như một vầng trăng: Trăng mọc, trăng tà, trăng lặn chỉ là cảm nhận đong đưa từ góc nh́n tương quan vật thể chứ thật sự muôn đời trăng cũng chỉ là trăng. Thế đó, tôi ngồi trên chiếc vơng máy bay đong đưa tạm bợ giữa trời để nh́n trăng và đọc văn của Lê Duy Đoàn trong trạng thái buông thư như gặp bạn quư lai rai uống rượu nếp làng Chuồn bên quán gió Sông Hương ngồi nói chuyện Tam Quốc. Tác phẩm đầu tay của Lê Duy Đoàn là một tập “phóng bút” bao gồm cả bút kư, bút luận, bút khảo, bút đàm… của một tay thuộc ṇi văn bút tài tử có nhiều trải nghiệm thực tế, kiến thức học thuật nghiêm túc và tinh thần dí dỏm, ngẵng ngầm, rim rím mà đậm đà kiểu Huế. Chương gieo duyên mở đầu Đi t́m nhành hoa Thạch Thảo là một bức minh họa chân dung của tác giả: Một thầy giáo vạn vật nghiêm trang nói về ḍng sinh thái của một loài hoa. Kế đó là cách kiểu ngắm hoa và tạo h́nh bằng những màu sắc và đường nét mang tính độc sáng của người họa sĩ. Và đậm hương văn nghệ hơn cả khi phối cảnh loài hoa thạch thảo trong nhạc và thơ. Mà hiện thực ngoài đời th́ Lê Duy Đoàn cũng là giáo sư môn vạn vật; là họa sĩ từng có các cuộc triển lăm tranh; là một cây bút viết tản văn và làm thơ để bây giờ xuất bản thật. Có thể nói nội dung tác phẩm văn chương của Lê Duy Đoàn là một ống kính vạn hoa nhiều màu sắc v́ không có một “gam màu” chủ đạo rơ nét. Nhưng đó là một sự tập hợp nhiểu thể loại văn học, nhiều nội dung và đề tài trong cái khung thời gian và xă hội khắp đó, khắp đây. Suốt gần hai chục chương kế tiếp, Lê Duy Đoàn viết và để cho kư ức, cảm xúc, suy luận, đam mê nghệ thuật đầy sôi động “giáng cơ” lên bàn gơ chữ như một cầu thủ chạy bao sân. Đêm Montego Bay thơm mùi cây cỏ miền nhiệt đới và gió ấm Đại Tây Dương, khi tôi đang hứng chí ngồi gơ máy trong đêm để điểm xuyết những phút "xuất thần" sáng tác của Lê Duy Đoàn mà tôi đă yên chí là nắm bắt được phần nào th́ nghe tin chàng ... biết sợ ! Đó là việc bỏ chương cuối với nhan đề mang hài tính "cấm đàn bà và trẻ em 18 tuổi" rất thơ mộng và bản lĩnh có nhan đề làm tôi tỉnh ngủ là : Thơ ngẵng hoàng gia ! Ôi, danh văn Tô Vũ ngày xưa bị vua đày đi chăn dê mà buổi sáng thường nhắm mắt v́ muốn làm người tử tế. Đời sau cho rằng đấy là hay v́ ... biết sợ. Chẳng hay âu đó cũng là thân phận Duy Đoàn, của đám bạn già như chúng tôi đang luống cà, luống cuống. Một bên này th́ thích làm "Lăo Ngoan Đồng" kiểu kiếm hiệp Kim Dung theo Tô Vũ chăn dê mà mắt trần thao láo . Nhưng bên kia lại không chịu buông thả một ly cái thiết bảng "khiết trinh" của những cụ giáo già đang lên hàng ôn mệ; ông bà. Như thế mới cảm thông sự chọn lựa nào cũng có mối băn khoăn riêng của người cầm bút : sống cho ḿnh đă khó; chuyển tải điều ḿnh suy nghĩ cho người lại càng khó hơn. Có lần, Lê Duy Đoàn hỏi ư tôi rằng: “Ḿnh viết cho vui với chính ḿnh và chia sẻ trong ṿng bạn bè, không biết có nên tập hợp in thành sách và xuất bản hay không?” Tôi đă không một chút ngần ngại và nhiệt thành cổ vũ: “Nên, rất nên in ra thành sách v́ nghệ thuật cũng như đời sống, có quyết đoán đủ để dang tay chia sẻ, chấp nhận sự khen chê nhẹ nhàng như chơi tṛ cút bắt mới có cơ hội nh́n lại thấy ḿnh. Lại nữa, bài viết, hay bài thơ được in thành sách trên giấy trắng mực đen mà danh từ thời thượng gọi là ‘bản cứng’ (hard copy) thường đọc thấy ‘đă chí’ hơn là ‘bản mềm’ (soft copy) nằm trong máy vi tính. Ví như một cầu thủ có ra sân giao đấu mới thấy ḿnh là ai hay chẳng là ai cả trên cầu trường thực tế đầy sôi động.” Tôi viết tiếp những ḍng nầy trên băi biển Montego Bay, xứ Jamaica đầy cây xanh và nắng vàng miền nhiệt đới vào buổi sáng từ giă. Viết khi vừa nghĩ đến lời nhắn mới nhất của Lê Duy Đoàn: “Dẫu chỉ vài ḍng cũng ráng viết những cảm nghĩ của bạn về tập sách của ḿnh đang chờ trong nhà in. Lư do đơn giản v́ tụi ḿnh biết nhau từ thời đi học và bạn hiểu ḿnh như hiểu rơ những đường chỉ trên bàn tay của bạn…” Cái nghịch lư của đời này là khi dán mắt sát quá sẽ không nh́n thấy. Phải chăng v́ thế mà tôi ngại sẽ đánh mất tính khách quan khi nhận định về một khía cạnh khác – khía cạnh tài năng nghệ thuật và sáng tạo nghệ thuật – của bạn ḿnh. Văn chương nghệ thuật không có một góc khuất nào dung dưỡng sự may rủi cho ai. Trong cả hai thế giới nghệ thuật Đông và Tây đều có trường hợp những nhà văn, thi sĩ, nhạc sĩ… chưa hề xuất bản một tác phẩm nào mà vẫn thành danh, vẫn nổi tiếng trong ḷng người và văn học sử. Và cũng có những trường hợp ngược lại là tác phẩm chồng chất số đếm theo đơn vị mà vẫn vô danh như vắng bóng giữa đời. Lê Duy Đoàn và bằng hữu chúng tôi vẫn thường bàn luận đến nếp trung dung và lối trung đạo trong hành xử để tránh những ảo tưởng thành bại, ch́m nổi không đâu. Tôi tin là những tác phẩm văn chương và hội họa của Lê Duy Đoàn măi măi không chếch về lề phải hay lề trái của sân khấu nghệ thuật nhất thời mà luôn luôn ở giữa đường bay sáng tạo của nghệ thuật.
Tôi tin là Lê Duy Đoàn sẽ rất thành công với tác phẩm
đầu tay nầy, nếu sự thành công là một cái ǵ đơn giản như tác giả Ngàn
Cánh Hạc, Kawabata đă viết:“Sự thành công của một tác phẩm nghệ thuật
phải được đánh giá theo cường độ nguồn hạnh phúc mang đến cho tác giả.”
Có thể nói đây chính là chiếc ch́a khóa của hạnh phúc dành riêng cho
giới bút nghiên và nghệ sĩ. Sáng tạo nghệ thuật không phải là một phép
lạ để mê hoặc con người . Khi anh chưa rung động ngất ngây với niềm suy
tư, ḍng văn bút của chính ḿnh th́ lấy ǵ để chuyển tải sức mạnh và
linh hồn của nghệ thuật cho người thưởng ngoạn. Nếu vậy, th́ Lê Duy Đoàn đă thành công ngay khi ngồi viết, bởi v́ sau đó
anh luôn luôn có niềm hứng khởi đem văn chương nghệ thuật mà ḿnh đă
sáng tác để chia sẻ với bạn bè như một món
quà quư tặng khi chính anh đă cảm nhận được nguồn hạnh phúc trong sáng
tạo. Sự thành công càng có khả năng tiến xa
hơn khi chàng "giáo-văn-họa" nhà ta đem ḍng tâm sự trên những chặng đường
kư ức để chia sẻ với nhân gian.
|
